رمزِ مثلثِ پیکاندار
یک بطریِ آبِ معدنی، یک ظرفِ ماست و یک لیوانِ یکبارمصرف را بردارید و زیرشان را نگاه کنید. روی هر کدام یک مثلثِ کوچک از سه پیکان حک شده و درونش عددی هست: ۱، ۵، ۶. این عددها برای چیست؟
همهی پلاستیکها یکی نیستند
در درسِ پیش دیدیم که پلاستیکها بسپارهای مصنوعیاند. اما «پلاستیک» نامِ یک ماده نیست؛ دهها نوع پلاستیک هست که هر کدام از تکپارِ متفاوتی ساخته شده و ویژگیهای خودش را دارد. یکی شفاف و محکم است، یکی نرم و کشآمدنی و یکی سبک و پفکرده.
برای بازگردانی، پلاستیک را ذوب میکنند و از آن وسیلهی تازه میسازند. اما جنسهای گوناگون دمای ذوبِ متفاوتی دارند و با هم مخلوط نمیشوند. اگر چند نوع پلاستیک با هم ذوب شوند، مادهای سست و بیمصرف به دست میآید. پس پیش از بازگردانی باید پلاستیکها را بر اساسِ جنس جدا کرد.
عددهای درونِ مثلث
برای آسان شدنِ این جداسازی، سازندگانِ پلاستیک برای هر جنسِ پرمصرف یک کد گذاشتهاند: عددی از ۱ تا ۷ درونِ مثلثِ پیکاندار، که معمولاً زیرِ وسیله حک میشود. این کدها چنیناند:
| کد | جنس | نمونه |
|---|---|---|
| ۱ | پلیاتیلن ترفتالات (پت) | بطریِ آب و نوشابه |
| ۲ | پلیاتیلنِ سنگین | ظرفِ شیر و شوینده |
| ۳ | پیویسی | لولهی آب، شلنگ |
| ۴ | پلیاتیلنِ سبک | کیسهی نایلونیِ نرم |
| ۵ | پلیپروپن | ظرفِ ماست، درِ بطری |
| ۶ | پلیاستیرن | لیوانِ یکبارمصرف، یونولیت |
| ۷ | سایرِ پلاستیکها | مخلوطها و جنسهای دیگر |
در کارخانههای بازگردانی، پلاستیکهای همکد را با هم جمع میکنند. از بطریهای کدِ ۱ الیافِ پلیاستر برای پتو و فرش میسازند و از ظرفهای کدِ ۲ و ۵ گلدان، سطل و لوله. وجودِ مثلث معنایش این نیست که حتماً بازگردانی میشود؛ فقط جنس را میگوید. کدهای ۱ و ۲ بیشترین بازگردانی را دارند و کدِ ۷ کمترین.
سوزاندن راهِ حل نیست
شاید به نظر برسد سادهترین کار سوزاندنِ زبالهی پلاستیکی است. اما سوختنِ پلاستیکها، بهویژه وقتی در آتشِ باز و بدونِ دستگاههای پالایش باشد، دود و بخارهای سمی وارد هوا میکند. دفن کردنشان هم زمین را صدها سال اشغال میکند. برای همین بهترین ترتیب همان است که پیشتر دیدیم: اول کمتر مصرف کنیم، بعد دوباره استفاده کنیم و در آخر بازگردانی کنیم.
یک نشانهی دیگر: استاندارد
روی بستهبندیِ خوراکیها نشانهی دیگری هم میبینید: نشانِ استاندارد. این نشان یعنی سازمانِ ملیِ استانداردِ ایران معیارهایی برای آن خوراکی گذاشته، مثلِ پاکیزگیِ کارخانه، مقدارِ مجازِ افزودنیها و باقیماندهی سمها، و این محصول با آن معیارها سنجیده شده است.
در خانه امتحان کنید
- ده وسیلهی پلاستیکی را در خانه پیدا کنید و کدِ هر کدام را یادداشت کنید. کدام کد بیشتر بود؟
- چند وسیله را پیدا کنید که کد ندارند. به نظرتان چرا؟
واژههای این درس
- بازگردانی - تبدیلِ مادهی دورریختنی به مادهای برای ساختنِ وسیلهی تازه.
- کدِ پلاستیک - عددی در مثلثِ پیکاندار که جنسِ پلاستیک را نشان میدهد.
- نشانِ استاندارد - نشانی که میگوید کالا با معیارهای ملی سنجیده شده است.
ایدهی اصلی
پلاستیکها جنسهای گوناگونی دارند و فقط پلاستیکهای همجنس با هم بازگردانی میشوند. عددِ درونِ مثلثِ پیکاندار جنسِ پلاستیک را نشان میدهد و جداسازی را آسان میکند؛ اما بهترین راه هنوز کمتر مصرف کردن است.