گیاهان دانه‌دار
زیر درخت‌های کاجِ پارک، میوه‌های چوبی و قهوه‌ای پخش شده‌اند که فلس‌فلس‌اند. بعضی بچه‌ها به آن‌ها «میوه‌ی کاج» می‌گویند. اما کاج هیچ‌وقت گل نمی‌دهد. چیزی که گل ندارد چطور میوه دارد؟
گیاهانی که با دانه زیاد می‌شوند
اگر یک دانه‌ی گوجه‌فرنگی را در خاکِ نمناک بکارید، جوانه می‌زند و کم‌کم یک گیاهِ گوجه‌فرنگی می‌شود. آن گیاه گل می‌دهد، گل‌ها میوه می‌شوند و درونِ هر گوجه دوباره ده‌ها دانه هست. یعنی گیاه با دانه گیاهی شبیه خودش می‌سازد. به این کار تولیدمثل می‌گوییم.
گیاهانی که با دانه تولیدمثل می‌کنند گیاهان دانه‌دارند. گوجه‌فرنگی، لوبیا، گندم، انار و درختِ کاج همه دانه‌دارند.
گل‌دارها و مخروط‌دارها
بیشترِ گیاهانِ دانه‌دار گل‌دارند. در درس «از گل تا میوه» دیدیم که دانه‌های آن‌ها درونِ میوه ساخته می‌شود. تک‌لپه‌ای‌ها و دولپه‌ای‌ها همه گیاهانِ گل‌دارند.
اما کاج، سرو و سدر گل ندارند و میوه هم ندارند. دانه‌هایشان در بخشی چوبی و فلس‌فلس به نام مخروط ساخته می‌شود. همان «میوه‌ی کاجِ» زیرِ درخت در واقع مخروط است. زیر هر فلسِ مخروط، دانه‌های کوچکِ بال‌دار پنهان‌اند. وقتی مخروط خشک می‌شود، فلس‌هایش باز می‌شوند و باد دانه‌ها را با خودش می‌برد. به این گیاهان مخروط‌دار می‌گوییم. برگ‌های بیشترشان باریک و سوزنی است و زمستان هم سبز می‌مانند.
در خانه امتحان کنید
- اگر به پارک می‌روید، یک مخروطِ کاجِ بسته و یک مخروطِ باز از روی زمین بردارید.
- مخروطِ بسته را کنار بخاری یا در آفتاب بگذارید. یک روز بعد چه شده است؟
- مخروطِ باز را آرام روی کاغذ تکان دهید. دانه‌ی بال‌دار بیرون می‌افتد؟ بال کوچکش به چه کار می‌آید؟
واژه‌های این درس
- تولیدمثل - ساختنِ موجودی تازه، شبیه خودِ گیاه یا جانور.
- گیاه دانه‌دار - گیاهی که با دانه تولیدمثل می‌کند.
- مخروط - بخشِ چوبی و فلس‌فلسی که دانه‌های کاج و سرو در آن ساخته می‌شوند.
- مخروط‌دار - گیاه دانه‌داری که گل ندارد و دانه‌هایش در مخروط است.
ایده‌ی اصلی
گیاهان دانه‌دار با دانه تولیدمثل می‌کنند. گل‌دارها دانه‌هایشان را درون میوه می‌سازند و مخروط‌دارها، مثل کاج، درون مخروط.