سنگ‌هایی که به کار می‌بریم
صبح که از خواب بیدار می‌شوید، شاید باور نکنید چند بار به سنگ دست می‌زنید. شیرِ آبِ فلزی، شیشه‌ی پنجره، نمکِ روی تخم‌مرغ، گچِ دیوار و حتی مغزِ مدادتان، همه از سنگ‌ها به دست آمده‌اند.
از سنگ تا وسیله
- نمک خوراکی در بسیاری از جاهای ایران از معدن‌هایی بیرون می‌آید که سنگشان نمک است. سنگ نمک را خرد می‌کنند و تمیز می‌کنند.
- گچ را از سنگی به نامِ سنگ گچ درست می‌کنند. آن را حرارت می‌دهند و پودر می‌کنند.
- سیمان را از سنگ آهک و خاکِ رس می‌سازند.
- شیشه از ماسه ساخته می‌شود. ماسه را با گرمای خیلی زیاد ذوب می‌کنند.
- مغزِ مداد از گرافیت است، ماده‌ای سیاه و نرم که آن را هم از دلِ زمین بیرون می‌آورند.
آهن از سنگ آهن
آهن را آماده در طبیعت پیدا نمی‌کنیم. آهن در سنگی به نامِ سنگ آهن است. سنگ آهن را از معدن بیرون می‌آورند و به کارخانه‌ی ذوب آهن می‌برند. آنجا با گرمای خیلی زیاد، آهن را از سنگ جدا می‌کنند. ایران معدن‌های بزرگِ سنگ آهن دارد، مثلاً در استان‌های یزد و کرمان. میخ، قابلمه، در و پنجره‌ی فلزی و پلِ آهنی از همین آهن ساخته می‌شوند.
سنگ‌ها تمام‌شدنی‌اند
ساخته شدنِ یک سنگ میلیون‌ها سال طول می‌کشد، اما کندنِ آن از کوه چند روز. پس سنگ‌ها منبعی باارزش‌اند که اگر بی‌حساب مصرف شوند، کم می‌شوند. کندنِ معدن هم جای زندگیِ گیاهان و جانوران را خراب می‌کند. ما می‌توانیم وسیله‌ها را دیرتر دور بیندازیم، قوطی و شیشه را برای بازیافت جدا کنیم و در طبیعت سنگ‌ها را بی‌دلیل جابه‌جا نکنیم، چون زیرِ خیلی از آن‌ها جانورانِ کوچکی زندگی می‌کنند.
در خانه امتحان کنید
- با یک بزرگ‌تر در خانه بگردید و ده چیز پیدا کنید که فکر می‌کنید از سنگ ساخته شده‌اند.
- برای هر کدام بنویسید از چه سنگی آمده است. اگر نمی‌دانید، از بزرگ‌ترها بپرسید یا در یک کتاب جست‌وجو کنید.
- کدام اتاقِ خانه بیشترین چیزهای سنگی را داشت؟
واژه‌های این درس
- معدن - جایی که سنگ‌های باارزش را از زمین بیرون می‌آورند.
- سنگ آهن - سنگی که آهن در آن است و آهن را از آن جدا می‌کنند.
- بازیافت - دوباره ساختنِ چیزهای تازه از وسیله‌های کهنه.
ایده‌ی اصلی
نمک، گچ، سیمان، شیشه، آهن و بسیاری چیزهای دیگر از سنگ‌ها به دست می‌آیند. سنگ‌ها منبعی باارزش و تمام‌شدنی‌اند.