پیش‌بینی را آزمایش کنید
آرمان دو حوله‌ی خیسِ یک‌جور دارد. یکی را روی بند پهن می‌کند و دیگری را تا کرده روی صندلی می‌گذارد. خواهرش می‌گوید: «هر دو با هم خشک می‌شوند، هر دو که خیس‌اند.» آرمان فکر دیگری دارد. حق با کیست؟ تنها راهِ فهمیدن، امتحان کردن است.
آزمایش، داورِ پیش‌بینی است
آرمان پیش‌بینی می‌کند: «حوله‌ی پهن‌شده زودتر خشک می‌شود، چون هوا به همه‌جایش می‌رسد.» این پیش‌بینی دلیل دارد. اما فقط وقتی می‌فهمیم درست است که آن را آزمایش کنیم: کاری را انجام دهیم و ببینیم واقعاً چه می‌شود.
آرمان هر یک ساعت به هر دو حوله دست می‌زند و در جدولی می‌نویسد کدام خشک‌تر است.
آزمایشِ منصفانه
اگر آرمان حوله‌ی پهن را کنار پنجره‌ی آفتابی بگذارد و حوله‌ی تاشده را در سایه، آزمایش منصفانه نیست. آن‌وقت نمی‌داند کدام چیز کار را کرد: پهن بودن یا آفتاب؟ پارسال دیدیم که در آزمایشِ منصفانه فقط یک چیز را تغییر می‌دهیم. پس هر دو حوله باید یک‌جور باشند، به یک اندازه خیس باشند و در یک اتاق بمانند. فقط پهن یا تا بودنشان فرق کند.
اگر پیش‌بینی درست نبود؟
گاهی نتیجه با پیش‌بینی جور درنمی‌آید. این شکست نیست. دانشمندان در این وقت‌ها نتیجه را همان‌طور که بوده یادداشت می‌کنند و فکر می‌کنند چرا. شاید چیزی را ندیده بودند. پیش‌بینیِ تازه‌شان از دلیلِ تازه‌شان می‌آید. هیچ‌وقت پیش‌بینی را بعد از آزمایش عوض نکنید تا درست به نظر برسد.
در خانه امتحان کنید
- با کمک یک بزرگ‌تر، دو دستمالِ پارچه‌ایِ یک‌جور را به یک اندازه خیس کنید و بچلانید.
- یکی را پهن کنید و دیگری را چهار تا کنید. هر دو را در یک اتاق بگذارید.
- پیش‌بینی‌تان را بنویسید: کدام زودتر خشک می‌شود؟ چرا؟
- هر یک ساعت هر دو را لمس کنید و در جدولی بنویسید. آخر سر نتیجه را با پیش‌بینی‌تان مقایسه کنید.
واژه‌های این درس
- آزمایش - کاری که انجام می‌دهیم تا ببینیم واقعاً چه اتفاقی می‌افتد.
- نتیجه - آنچه در آزمایش واقعاً دیدیم.
ایده‌ی اصلی
پیش‌بینی را با آزمایشی منصفانه می‌سنجیم. اگر نتیجه با پیش‌بینی جور نبود، آن را درست یادداشت می‌کنیم و دنبالِ دلیلش می‌گردیم.