دماسنج
پایه‌ی فلزیِ میز و رویه‌ی چوبیِ آن هر دو ساعت‌هاست در همین اتاق‌اند. با یک دست به پایه‌ی فلزی و با دستِ دیگر به چوب دست بزنید. فلز سردتر به نظر می‌رسد. اما آیا واقعاً سردتر است؟
دست‌ها دروغ می‌گویند
فلز و چوبی که مدتی در یک اتاق مانده‌اند، یک دما دارند. فلز فقط سردتر به نظر می‌رسد، چون گرمای دستِ ما را زودتر از چوب می‌گیرد. در درس‌های بعد دلیلش را بیشتر می‌بینیم.
دست‌ها در جاهای دیگر هم اشتباه می‌کنند. اگر از برف به خانه بیایید، آبِ شیر برایتان داغ است. کسی که کنارِ بخاری نشسته، همان آب را سرد حس می‌کند. پس برای این‌که بدانیم چیزی چقدر گرم یا سرد است، نمی‌توانیم به دستمان تکیه کنیم.
دماسنج
دما یعنی چیزی چقدر گرم یا سرد است. دما را با دماسنج اندازه می‌گیریم. در ایران دما را به درجه‌ی سلسیوس می‌خوانیم. به آن سانتی‌گراد هم می‌گویند.
چند عدد را خوب است به خاطر بسپارید: آب در صفر درجه یخ می‌زند و در صد درجه می‌جوشد. دمای بدنِ آدمِ سالم حدودِ سی‌وهفت درجه است. اگر دماسنج سی‌وهشت درجه یا بیشتر نشان دهد، آن آدم تب دارد.
دماسنج‌ها شکل‌های گوناگونی دارند: دماسنجِ دیواریِ اتاق، دماسنجِ رقمی که عدد را نشان می‌دهد، تب‌سنجی که زیرِ زبان یا بغل می‌گذارند، و دماسنجی که فقط جلوی پیشانی نگه می‌دارند.
درست خواندن
در دماسنجِ مایع‌دار، سرِ مایع را نگاه کنید. چشمتان باید درست هم‌ترازِ سرِ مایع باشد. اگر از بالا یا پایین نگاه کنید، عدد را اشتباه می‌خوانید.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر و یک دماسنجِ رقمی:
- پیش‌بینی کنید کدام گرم‌تر است: آبِ شیرِ سرد، هوای اتاق، یا داخلِ یخچال. به ترتیب بنویسید.
- دمای هر سه را اندازه بگیرید. هر بار صبر کنید تا عدد دیگر عوض نشود.
- دمای زیرِ بغلِ خودتان را هم اندازه بگیرید. به سی‌وهفت نزدیک است؟
- عددها را در جدولی بنویسید و با پیش‌بینی‌تان مقایسه کنید.
واژه‌های این درس
- دما - این‌که چیزی چقدر گرم یا سرد است.
- دماسنج - وسیله‌ای برای اندازه گرفتنِ دما.
- درجه‌ی سلسیوس - واحدی که دما را با آن می‌خوانیم؛ آب در صفر درجه یخ می‌زند و در صد درجه می‌جوشد.
ایده‌ی اصلی
حسِ دستِ ما برای سنجیدنِ گرمی و سردی کافی نیست. دما را با دماسنج و به درجه‌ی سلسیوس اندازه می‌گیریم.