سنگ‌ها با هم فرق دارند
کنار رودخانه یا در دامنه‌ی کوه، اگر چند سنگ بردارید و کنار هم بگذارید، می‌بینید هیچ‌کدام عینِ دیگری نیست. یکی خاکستری و صاف است، یکی صورتی و پر از دانه‌های براق، یکی سفید و نرم که روی دست گَرد می‌گذارد. سنگ‌ها در چه چیزهایی با هم فرق دارند؟
با چشم و دست
اول به رنگ سنگ نگاه کنید. بعضی سنگ‌ها یک‌رنگ‌اند و بعضی پر از لکه‌های رنگارنگ. بعد دستتان را رویش بکشید. سنگی که دستتان را می‌خراشد زبر است و سنگی که دست رویش سُر می‌خورد صاف.
هر سنگ از تکه‌های خیلی کوچکی ساخته شده که به آن‌ها ذره می‌گوییم. در بعضی سنگ‌ها ذره‌ها درشت‌اند و با چشم دیده می‌شوند. در بعضی آن‌قدر ریزند که فقط با ذره‌بین پیدا می‌شوند.
سخت یا نرم؟
سختی یعنی سنگ چقدر در برابر خراشیده شدن مقاومت می‌کند. برای آزمایشِ سختی کافی است لبه‌ی یک سکه را محکم روی سنگ بکشید. اگر روی سنگ خط بیفتد، سنگ از سکه نرم‌تر است. اگر هیچ خطی نیفتد، سنگ از سکه سخت‌تر است.
گچ آن‌قدر نرم است که حتی با ناخن هم خط برمی‌دارد. اما بعضی سنگ‌های رودخانه آن‌قدر سخت‌اند که سکه رویشان فقط سُر می‌خورد.
دانشمندان با همین ویژگی‌ها، یعنی رنگ، زبری، سختی و اندازه‌ی ذره‌ها، سنگ‌ها را از هم تشخیص می‌دهند و دسته‌بندی می‌کنند.
در خانه امتحان کنید
- پنج سنگ کوچکِ متفاوت از حیاط، پارک یا کنار جوی جمع کنید و با ماژیک شماره بزنید.
- جدولی بکشید با این ستون‌ها: رنگ، زبر یا صاف، ذره‌های درشت یا ریز، خط برمی‌دارد یا نه.
- هر سنگ را با چشم و اگر دارید با ذره‌بین نگاه کنید. بعد با کمک یک بزرگ‌تر لبه‌ی یک سکه را رویش بکشید.
- جدول را پر کنید. کدام سنگ از همه نرم‌تر بود؟
- بعد از آزمایش دست‌هایتان را بشویید.
واژه‌های این درس
- ذره - تکه‌ی خیلی کوچکی که سنگ از آن ساخته شده است.
- سختی - اینکه سنگ چقدر در برابر خراشیده شدن مقاومت می‌کند.
- ذره‌بین - شیشه‌ای که چیزهای کوچک را بزرگ‌تر نشان می‌دهد.
ایده‌ی اصلی
سنگ‌ها در رنگ، زبری، سختی و اندازه‌ی ذره‌هایشان با هم فرق دارند. با همین ویژگی‌ها می‌توانیم آن‌ها را از هم تشخیص دهیم.