بندپایان
گاهی روی تنه‌ی درخت چیزی شبیه یک حشره می‌بینید که تکان نمی‌خورد. نزدیک که می‌روید، می‌بینید توخالی است و پشتش شکافی باز شده است. خودِ حشره کجا رفته است؟
یک گروه بزرگ
در درس‌های قبل با چهار گروه از بی‌مهره‌ها آشنا شدیم: حشره‌ها، عنکبوتیان، سخت‌پوستان و هزارپایان. این گروه‌ها با هم فرق دارند: حشره شش پا دارد و عنکبوت هشت پا، خرچنگ چنگک دارد و هزارپا بندهای زیاد.
اما دو چیز در همه‌شان یکی است. اول، پاهایشان بندبند است: هر پا از چند تکه ساخته شده که در محل اتصال خم می‌شوند. دوم، بدنشان پوشش سختی دارد که مثل یک زره از آن محافظت می‌کند.
برای همین دانشمندان این چهار گروه را در یک گروهِ بزرگ می‌گذارند به نام بندپایان. اسمش از همان پاهای بندبند می‌آید. بندپایان بزرگ‌ترین گروهِ جانوران روی زمین‌اند.
پوست‌اندازی
پوششِ سختِ بندپایان یک مشکل دارد: بزرگ نمی‌شود. پوستِ ما همراهِ بدنمان بزرگ می‌شود، اما زرهِ یک ملخ نه. پس بندپا وقتی رشد می‌کند، پوششِ قدیمی برایش تنگ می‌شود. آن وقت پوشش از پشت شکاف برمی‌دارد و جانور آرام از آن بیرون می‌آید. پوششِ تازه‌ای که زیرش بوده، اول نرم است. جانور کمی بزرگ‌تر می‌شود و بعد پوشش سفت می‌شود. به این کار پوست‌اندازی می‌گوییم. همان چیزِ توخالی روی تنه‌ی درخت، پوششِ قدیمیِ یک حشره بود.
یک بندپا در زندگی‌اش چند بار پوست می‌اندازد. خرچنگ و میگو هم همین کار را می‌کنند.
مراقب بی‌مهره‌ها باشیم
وقتی برای کشتنِ حشره‌های مزاحم حشره‌کش می‌پاشیم، زنبور عسل و کفشدوزک و حشره‌های مفیدِ دیگر هم می‌میرند. پس حشره‌کش را فقط وقتی لازم است و با کمک یک بزرگ‌تر به کار ببریم، و خانه‌ی جانوران را در طبیعت خراب نکنیم.
در خانه امتحان کنید
- یک جدول با چهار ستون بکشید: حشره‌ها، عنکبوتیان، سخت‌پوستان، هزارپایان.
- در یک هفته هر بندپایی که در خانه، باغچه یا بازار می‌بینید در ستونِ درستش بنویسید. میگوی بازارِ ماهی‌فروش‌ها را هم فراموش نکنید.
- کدام ستون از همه پرتر شد؟
واژه‌های این درس
- بندپایان - گروه بزرگی از بی‌مهره‌ها با پاهای بندبند و پوشش سخت.
- پوست‌اندازی - بیرون آمدنِ بندپا از پوششِ قدیمی و تنگش تا بتواند بزرگ‌تر شود.
ایده‌ی اصلی
حشره‌ها، عنکبوتیان، سخت‌پوستان و هزارپایان پاهای بندبند و پوشش سخت دارند و همه بندپا هستند. بندپا برای بزرگ شدن پوست می‌اندازد.