سال خورشیدی
هر سال، درست در اولین روزِ بهار، خانواده‌ها دورِ سفره‌ی هفت‌سین جمع می‌شوند و منتظرِ لحظه‌ی تحویلِ سال می‌مانند. چرا سالِ نو درست در همان لحظه شروع می‌شود؟ و یک سال دقیقاً یعنی چه؟
یک دور، یک سال
زمین هم دورِ خودش می‌چرخد و هم دورِ خورشید. هر بار که زمین دورِ خودش می‌چرخد، یک شبانه‌روز می‌گذرد. هر بار که زمین یک دورِ کامل دورِ خورشید می‌زند، یک سال می‌گذرد.
یک دورِ زمین دورِ خورشید حدود ۳۶۵ شبانه‌روز طول می‌کشد. یعنی در مدتی که زمین یک بار دورِ خورشید می‌گردد، حدود ۳۶۵ بار دورِ خودش هم می‌چرخد. به این سال سال خورشیدی می‌گوییم.
تقویمِ خورشیدی
تقویمی که در ایران به کار می‌بریم تقویم خورشیدی یا شمسی است، یعنی بر پایه‌ی گردشِ زمین دورِ خورشید. هر سالِ آن از لحظه‌ای شروع می‌شود که بهار آغاز می‌شود: همان لحظه‌ی تحویلِ سال در نوروز. سالِ خورشیدی کمی بیشتر از ۳۶۵ روز است، حدود ۳۶۵ روز و یک‌چهارم روز. برای همین تقریباً هر چهار سال یک بار، آخرین ماهِ سال، یعنی اسفند، یک روز بیشتر دارد و آن سال را کبیسه می‌گوییم.
سالِ سیاره‌های دیگر
همه‌ی سیاره‌ها دورِ خورشید می‌گردند، پس هر کدام سالِ خودش را دارد. سیاره‌ای که به خورشید نزدیک‌تر است، مدارِ کوتاه‌تری دارد و سالش کوتاه‌تر است. سیاره‌ی دور، راهِ خیلی بلندتری دارد و سالش طولانی‌تر است. یک سالِ تیر، نزدیک‌ترین سیاره، فقط حدود ۸۸ روزِ زمینی است. یک سالِ نپتون، دورترین سیاره، حدود ۱۶۵ سالِ زمینی طول می‌کشد.
در خانه امتحان کنید
- یک لامپ یا چراغ‌مطالعه را وسطِ اتاق بگذارید. این خورشید است.
- شما زمین هستید. آرام دورِ لامپ راه بروید و هم‌زمان دورِ خودتان هم بچرخید.
- یک دورِ کامل دورِ لامپ یعنی یک سال. چند بار دورِ خودتان چرخیدید؟ در واقعیت زمین حدود ۳۶۵ بار می‌چرخد!
- حالا از یک بزرگ‌تر بخواهید دورتر از شما دورِ لامپ بگردد. کدام زودتر یک دور را تمام می‌کند؟
واژه‌های این درس
- سال خورشیدی - مدتی که زمین یک بار دورِ خورشید می‌گردد، حدود ۳۶۵ روز.
- تقویم خورشیدی - تقویمی که بر پایه‌ی گردشِ زمین دورِ خورشید ساخته شده است.
- کبیسه - سالی که یک روز بیشتر دارد.
ایده‌ی اصلی
یک بار گردشِ زمین دورِ خورشید یک سال است، حدود ۳۶۵ روز. سیاره‌های دورتر سالِ طولانی‌تری دارند.