آهن‌ربای الکتریکی
در یک اوراق‌فروشی، جرثقیلی بزرگ صفحه‌ی گردی را پایین می‌آورد و روی تلی از آهن‌پاره می‌گذارد. صفحه بالا می‌رود و یک تکه آهنِ سنگین هم با آن. جرثقیل می‌چرخد و آهن را درست روی کامیون رها می‌کند. اگر آن صفحه آهن‌ربا باشد، چطور آهن را رها کرد؟ آهن‌رباهایی که تا حالا دیدیم هیچ‌وقت چیزی را ول نمی‌کردند.
سیم دورِ میخ
اگر یک سیمِ روکش‌دار را چندین بار دورِ یک میخِ آهنی بپیچید و دو سرش را به یک باتری قلمی وصل کنید، میخ آهن‌ربا می‌شود و گیره‌های کاغذ را برمی‌دارد. به این آهن‌ربا آهن‌ربای الکتریکی می‌گوییم.
خاموش و روشن
آهن‌ربای الکتریکی فقط تا وقتی کار می‌کند که الکتریسیته در سیم جریان دارد. در درس «کلید» دیدیم که با باز کردنِ مدار، الکتریسیته می‌ایستد. اگر یک سرِ سیم را از باتری جدا کنید، میخ دیگر آهن‌ربا نیست و گیره‌ها می‌افتند.
این همان رازِ جرثقیل است. راننده آهن‌ربای الکتریکی را روشن می‌کند تا آهن را بردارد و خاموش می‌کند تا آن را رها کند. در زنگِ در، بلندگو و موتورِ بسیاری از وسیله‌های برقی هم آهن‌ربای الکتریکی هست.
قوی‌ترش کنید
هرچه سیم را دورهای بیشتری دورِ میخ بپیچید، آهن‌ربای الکتریکی قوی‌تر می‌شود و گیره‌های بیشتری برمی‌دارد. اگر میخِ آهنی را بیرون بکشید و سیم را دورِ یک مدادِ چوبی بپیچید، آهن‌ربا بسیار ضعیف‌تر می‌شود. آهن در وسط اهمیت دارد.
هشدار
فقط با باتری قلمی کار کنید، هرگز با برقِ پریز. سیم را چند ثانیه بیشتر به باتری وصل نگه ندارید: سیم و باتری گرم می‌شوند و باتری زود خالی می‌شود.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر:
- یک میخِ آهنیِ بلند، یک متر سیمِ روکش‌دارِ نازک و یک باتری قلمی بردارید. بزرگ‌ترتان دو سرِ سیم را لخت کند.
- سیم را بیست بار دورِ میخ بپیچید. دو سرِ لختِ سیم را با دست روی دو سرِ باتری نگه دارید و نوکِ میخ را به گیره‌ها نزدیک کنید. چند گیره برمی‌دارد؟
- یک سرِ سیم را از باتری بردارید. گیره‌ها چه می‌شوند؟
- حالا سیم را چهل بار بپیچید. پیش‌بینی کنید چند گیره برمی‌دارد، بعد امتحان کنید.
واژه‌های این درس
- آهن‌ربای الکتریکی - آهن‌ربایی که با جریانِ الکتریسیته در سیمی پیچیده دورِ آهن ساخته می‌شود و می‌شود آن را خاموش و روشن کرد.
ایده‌ی اصلی
سیمِ پیچیده دورِ آهن، وقتی الکتریسیته در آن جریان دارد، آهن‌ربا می‌سازد. این آهن‌ربا را می‌شود خاموش و روشن کرد، و با دورهای بیشتر قوی‌تر می‌شود.