نبض
مادربزرگ کمی حالش خوب نیست و پزشک به دیدنش آمده است. پزشک دو انگشتش را روی مچِ دستِ مادربزرگ می‌گذارد و به ساعتش نگاه می‌کند. لب‌هایش آرام تکان می‌خورد، انگار چیزی را می‌شمارد. او چه چیزی را می‌شمارد؟
نبض چیست؟
در درس «قلب و رگ‌ها» دیدیم که قلب با هر بار جمع شدن، خون را با فشار به سرخرگ‌ها می‌فرستد. با هر فشار، دیواره‌ی سرخرگ‌ها کمی باد می‌کند. جاهایی از بدن، مثلِ مچِ دست و دو طرفِ گردن، سرخرگ نزدیکِ پوست است. آن‌جا می‌توانید این ضربه‌ها را با انگشت حس کنید. به این ضربه‌ها نبض می‌گوییم.
هر ضربه‌ی نبض یعنی یک بار زدنِ قلب. پس تعدادِ نبض با تعدادِ ضربانِ قلب برابر است. پزشک با شمردنِ نبض می‌فهمد قلب در یک دقیقه چند بار می‌زند. پزشک صدای قلب را با گوشیِ پزشکی هم می‌شنود و همان عدد را می‌شمارد.
نبض را بشمارید
دو انگشتتان را آرام روی مچِ دستِ دیگر، در سمتِ شست، بگذارید و کمی جابه‌جا کنید تا ضربه را پیدا کنید. با شست نشمارید، چون شست خودش نبض دارد و شما را گیج می‌کند.
ضربه‌ها را یک دقیقه بشمارید. در بچه‌های هم‌سنِ شما، وقتی آرام نشسته‌اند، معمولاً عددی بین ۷۰ تا ۱۱۰ به دست می‌آید. در بزرگسالان کمی کمتر است، حدود ۷۵. نبضِ همه‌ی آدم‌ها یکسان نیست و عددِ کمی بیشتر یا کمتر هم طبیعی است.
بعد از دویدن
وقتی می‌دوید، ماهیچه‌ها غذا و اکسیژنِ بیشتری لازم دارند. قلب تندتر می‌زند تا خونِ بیشتری به آن‌ها برسد، پس نبض بالا می‌رود. بعد از استراحت، نبض کم‌کم پایین می‌آید. قلب در خواب هم می‌زند، فقط آرام‌تر.
در خانه امتحان کنید
- نبضِ خودتان و دو نفر از اعضای خانواده را، وقتی آرام نشسته‌اید، یک دقیقه بشمارید.
- حالا هر کس سی بار درجا بپرد و فوراً دوباره نبضش را یک دقیقه بشمارد.
- عددها را در جدولی بنویسید: نام، نبض پیش از پریدن، نبض پس از پریدن.
- با عددهای جدول یک نمودار ستونی بکشید. نبضِ چه کسی بیشتر بالا رفت؟
واژه‌های این درس
- نبض - ضربه‌ی خون در سرخرگ که با انگشت حس می‌شود.
- ضربانِ قلب - هر بار جمع شدن و زدنِ قلب.
- گوشیِ پزشکی - وسیله‌ای که پزشک با آن صدای قلب و شُش‌ها را می‌شنود.
ایده‌ی اصلی
نبض ضربه‌ی خون در سرخرگ‌هاست و تعدادش با ضربانِ قلب برابر است. با ورزش نبض بالا می‌رود و با استراحت پایین می‌آید.