پیش‌بینی از روی مشاهده
صبح است و می‌خواهید به مدرسه بروید. از پنجره بیرون را نگاه می‌کنید: ابرهای تیره آسمان را پوشانده‌اند و باد شاخه‌ها را تکان می‌دهد. چتر را برمی‌دارید، چون فکر می‌کنید باران می‌آید. هنوز یک قطره هم نباریده است. پس از کجا این را حدس زدید؟
پیش‌بینی چیست؟
شما پیش از این بارها دیده‌اید که بعد از ابرهای تیره و باد، باران آمده است. از روی همین مشاهده‌ها گفتید که امروز هم باران می‌آید. به این کار پیش‌بینی می‌گوییم: گفتنِ اینکه در آینده چه اتفاقی می‌افتد، از روی چیزهایی که پیش‌تر دیده‌ایم.
پیش‌بینی با آرزو فرق دارد. «کاش امروز تعطیل باشد» پیش‌بینی نیست، چون دلیلی پشتش نیست. پیش‌بینی همیشه یک «چون» دارد: «باران می‌آید، چون ابرها تیره‌اند».
دانشمندان هم پیش‌بینی می‌کنند
دانشمندان اول با دقت نگاه می‌کنند و آنچه را می‌بینند یادداشت می‌کنند. بعد از روی همین یادداشت‌ها می‌گویند در موقعیتِ تازه چه خواهد شد.
فرض کنید تیله‌ای را از روی یک سرسره‌ی مقوایی رها می‌کنید. سرِ سرسره را یک بار روی یک کتاب، یک بار روی دو کتاب و یک بار روی سه کتاب گذاشته‌اید. هر بار جایی را که تیله ایستاده با گچ علامت زده‌اید. هر کتاب که اضافه شده، تیله دورتر رفته است. حالا اگر سرسره را روی چهار کتاب بگذارید، تیله کجا می‌ایستد؟ از روی علامت‌ها می‌توانید بگویید: باز هم دورتر.
پیش‌بینیِ خوب
پیش‌بینیِ خوب سه ویژگی دارد. از روی مشاهده است، نه از روی حدسِ بی‌دلیل. پیش از آزمایش گفته می‌شود، نه بعد از آن. و روشن است، یعنی بعداً می‌شود فهمید درست بوده یا نه. «تیله دورتر از علامت سوم می‌ایستد» روشن است. «تیله یک جایی می‌ایستد» چیزی نمی‌گوید.
در خانه امتحان کنید
- یک تخته یا مقوای محکم و چند کتاب هم‌اندازه بردارید. یک توپِ کوچک یا تیله هم لازم دارید.
- سرِ مقوا را روی یک کتاب بگذارید، توپ را از بالا رها کنید و جایی را که ایستاد با یک تکه کاغذ علامت بزنید.
- همین کار را با دو و سه کتاب تکرار کنید.
- پیش از آنکه کتاب چهارم را بگذارید، پیش‌بینی‌تان را در دفتر بنویسید. بعد امتحان کنید.
واژه‌های این درس
- پیش‌بینی - گفتنِ اینکه در آینده چه اتفاقی می‌افتد، از روی چیزهایی که پیش‌تر دیده‌ایم.
- مشاهده - با دقت دیدن و یادداشت کردن.
ایده‌ی اصلی
پیش‌بینی گفتنِ آینده از روی مشاهده‌هاست. پیش‌بینیِ خوب دلیل دارد، پیش از آزمایش گفته می‌شود و روشن است.