از گل تا میوه
در بهار، درخت انار پر از گل‌های قرمز و نارنجی است. در پاییز، همان درخت پر از انارِ درشت است. اما گل‌ها کجا رفتند؟ و انار از کجا آمد؟
گرده‌افشانی
در درس «بخش‌های گل» دیدیم که پرچم دانه‌ی گرده می‌سازد و دانه‌ها در مادگی درست می‌شوند. اما مادگی تا دانه‌ی گرده به آن نرسد، دانه و میوه نمی‌سازد.
وقتی دانه‌ی گرده از پرچم روی سرِ چسبناکِ مادگی می‌نشیند، می‌گوییم گرده‌افشانی انجام شده است. اما گیاه نمی‌تواند راه برود. پس چه کسی گرده را جابه‌جا می‌کند؟
- جانوران: زنبور عسل برای خوردنِ شهدِ شیرینِ گل روی آن می‌نشیند. موهای بدنش پر از دانه‌ی گرده می‌شود. وقتی روی گل بعدی می‌نشیند، کمی از این گرده روی مادگی آن می‌ریزد. پروانه‌ها و بعضی پرنده‌ها هم همین کار را می‌کنند.
- باد: گرده‌ی گندم، ذرت و کاج بسیار سبک است و باد آن را از گلی به گل دیگر می‌برد.
- انسان: در نخلستان‌های جنوب ایران، کشاورزها از درخت بالا می‌روند و گرده‌ی نخلِ نر را با دست روی گل‌های نخلِ ماده می‌گذارند تا خرما بدهد.
از گل تا میوه
بعد از گرده‌افشانی، گلبرگ‌ها کم‌کم پژمرده می‌شوند و می‌ریزند. حالا گل دیگر به آن‌ها نیازی ندارد. اما پایینِ مادگی بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود و کم‌کم میوه می‌شود. درونِ میوه، دانه‌ها ساخته می‌شوند.
اناری که می‌خورید روزی پایینِ مادگیِ یک گلِ قرمز بوده است. حتی تاجِ کوچکِ بالای انار هم یادگارِ همان گل است.
در خانه امتحان کنید
- با کمک یک بزرگ‌تر یک سیب یا گوجه‌فرنگی را از وسط ببرید.
- دانه‌هایش را بشمارید. هر دانه می‌تواند یک گیاهِ تازه شود.
- به ته سیب یا بالای گوجه نگاه کنید. چیزی می‌بینید که یادگارِ گل باشد؟
واژه‌های این درس
- گرده‌افشانی - رسیدنِ دانه‌ی گرده از پرچم به مادگی.
- میوه - بخشی از مادگی که بعد از گرده‌افشانی بزرگ می‌شود و دانه‌ها درون آن‌اند.
ایده‌ی اصلی
باد، جانوران و انسان دانه‌ی گرده را از پرچم به مادگی می‌برند. بعد از این گرده‌افشانی، بخشی از مادگی میوه می‌شود و دانه‌ها درونش ساخته می‌شوند.