کلید
شب است و اتاق تاریک. دستتان را روی دیوار می‌کشید تا کلید را پیدا کنید. با یک فشار، اتاق روشن می‌شود. با یک فشارِ دیگر، تاریک. کلید در دیوار چه می‌کند که لامپِ سقف را خاموش و روشن می‌کند؟
مدار را باز و بسته می‌کند
در درس «لامپ را روشن کنید» دیدیم که لامپ فقط وقتی روشن می‌شود که مدار یک حلقه‌ی بسته باشد. کلید جایی از همین حلقه است که می‌توانیم آن را عمداً باز و بسته کنیم.
وقتی کلید را روشن می‌کنید، دو تکه فلز در داخلِ آن به هم می‌رسند. حلقه بسته می‌شود و الکتریسیته به لامپ می‌رسد. وقتی کلید را خاموش می‌کنید، آن دو تکه از هم جدا می‌شوند. حلقه باز می‌شود و لامپ خاموش می‌شود.
کلید خودش برق نمی‌سازد و برق را نگه نمی‌دارد. فقط راه را باز یا بسته می‌کند، مثلِ دری که باز و بسته می‌شود.
کلیدِ خودتان را بسازید
برای ساختنِ کلید، دو تکه فلز لازم دارید که بتوانند به هم برسند و از هم جدا شوند. یک گیره‌ی کاغذِ فلزی و دو پونز این کار را می‌کنند. گیره را دورِ یک پونز می‌چرخانید. وقتی به پونزِ دوم برسد، مدار بسته است. وقتی آن را کنار بزنید، مدار باز است.
در خیلی از اسباب‌بازی‌ها، چراغ‌قوه‌ها و کنترل‌های تلویزیون، کلیدی به همین سادگی پنهان است.
هشدار
هرگز کلیدِ دیواری را باز نکنید و با دستِ خیس به آن دست نزنید. ما فقط با باتری قلمی آزمایش می‌کنیم.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر:
- مدارِ درسِ قبل را بسازید: یک باتری قلمی، یک لامپ کوچک و این بار سه تکه سیمِ روکش‌دار.
- روی یک تکه مقوای ضخیم دو پونز فرو کنید، کمی دورتر از درازای یک گیره‌ی کاغذ. گیره را زیرِ یکی از پونزها بگذارید.
- سرِ لختِ دو سیم را زیرِ دو پونز ببرید تا کلید جایی وسطِ مدار باشد.
- گیره را بچرخانید تا به پونزِ دوم برسد. لامپ چه می‌شود؟ گیره را کنار بزنید. حالا چه؟
واژه‌های این درس
- کلید - بخشی از مدار که با آن حلقه را باز یا بسته می‌کنیم.
- مدارِ باز - مداری که جایی از آن شکاف دارد و الکتریسیته در آن نمی‌چرخد.
- مدارِ بسته - مداری که حلقه‌اش کامل است و الکتریسیته در آن می‌چرخد.
ایده‌ی اصلی
کلید مدار را باز و بسته می‌کند. کلیدِ بسته حلقه را کامل می‌کند و لامپ روشن می‌شود؛ کلیدِ باز شکافی در حلقه می‌گذارد و لامپ خاموش می‌شود.