درونِ سلول

هر بار که غذا می‌خورید یا زبانتان را به داخلِ گونه می‌کشید، چند سلول از دیواره‌ی دهانتان جدا می‌شوند. دانشمندان این سلول‌ها را با یک گوش‌پاک‌کن برمی‌دارند و زیرِ میکروسکوپ می‌گذارند. اگر شما هم با میکروسکوپ به یک سلول نگاه کنید، درونِ آن چه می‌بینید؟

سه بخشِ اصلی

در درس «سلول» دیدیم که بدن از سلول‌های بسیار ریز ساخته شده است. بیشترِ سلول‌ها سه بخشِ اصلی دارند:

• پرده‌ی سلول: پوششِ نازکی دورتادورِ سلول. به آن غشا هم می‌گویند. پرده‌ی سلول مثلِ یک دربان است: غذا، آب و اکسیژن را به درونِ سلول راه می‌دهد و مواد دفعی را بیرون می‌فرستد.
• سیتوپلاسم: ماده‌ای ژله‌مانند که درونِ سلول را پر کرده است. بیشترِ کارهای سلول در سیتوپلاسم انجام می‌شود.
• هسته: بخشی گرد، معمولاً نزدیکِ وسطِ سلول. هسته کارهای سلول را اداره می‌کند.

سلول‌ها شکل‌های گوناگون دارند

در بدن ما میلیون‌ها میلیون سلول هست، اما همه یک‌شکل نیستند. سلول‌های داخلِ دهان پهن و نازک‌اند، مثلِ کاشی‌های کفِ حمام. سلول‌های عصبی دراز و شاخه‌شاخه‌اند تا پیام را از جایی به جای دیگرِ بدن برسانند. گلبول‌های قرمزِ خون گرد و پهن‌اند، مثلِ یک سکه که وسطش کمی فرورفته است. شکلِ هر سلول به کاری که انجام می‌دهد می‌خورد.

سلول به چه نیاز دارد؟

سلول زنده است، پس مثلِ شما نیازهایی دارد. برای زنده ماندن، رشد کردن و تقسیم شدن به غذا، آب و اکسیژن نیاز دارد. اکسیژن بخشی از هواست که با نفس کشیدن وارد بدن می‌شود. این مواد از پرده‌ی سلول وارد می‌شوند. سلول وقتی کار می‌کند مواد دفعی هم می‌سازد که باید از همان پرده بیرون بروند.

اما یک لقمه نان از یک سلول میلیون‌ها برابر بزرگ‌تر است. غذا چطور آن‌قدر ریز می‌شود که از پرده‌ی سلول بگذرد؟ جوابش را در درس «گوارشِ غذا» می‌بینیم.

در خانه امتحان کنید

یک مدلِ سلول بسازید:

1. از یک بزرگ‌تر بخواهید کمی ژله‌ی بی‌رنگ یا زردرنگ درست کند و بگذارد سرد شود.
2. ژله را در یک کیسه‌ی فریزرِ زیپ‌دار بریزید. کیسه پرده‌ی سلول است و ژله سیتوپلاسم.
3. یک آلو یا یک گردو را وسطِ ژله بگذارید: این هسته است. درِ کیسه را ببندید.
4. روی کاغذی کنارِ مدل بنویسید هر بخش چیست و چه کاری انجام می‌دهد.

واژه‌های این درس

• پرده‌ی سلول (غشا) - پوششِ نازکِ دورِ سلول که مواد را به درون راه می‌دهد و بیرون می‌فرستد.
• سیتوپلاسم - ماده‌ی ژله‌مانندی که درونِ سلول را پر کرده است.
• هسته - بخشِ گردی در سلول که کارهای سلول را اداره می‌کند.
• اکسیژن - بخشی از هوا که سلول‌ها برای زنده ماندن به آن نیاز دارند.

ایده‌ی اصلی

بیشترِ سلول‌ها پرده، سیتوپلاسم و هسته دارند. سلول برای زنده ماندن به غذا، آب و اکسیژن نیاز دارد که از پرده‌ی سلول وارد آن می‌شوند.