دو لامپ، دو راه
پیش از نوروز، رشته‌ای از چراغ‌های کوچک را دورِ پنجره آویزان می‌کنید. یکی از لامپ‌های ریز می‌سوزد و ناگهان همه‌ی رشته خاموش می‌شود. اما وقتی لامپِ آشپزخانه می‌سوزد، چراغِ اتاق‌ها روشن می‌ماند. چرا این دو با هم فرق دارند؟
پشت سرِ هم: مدار متوالی
می‌شود دو لامپ را پشت سرِ هم در یک حلقه گذاشت. الکتریسیته از باتری بیرون می‌آید، از لامپِ اول می‌گذرد، بعد از لامپِ دوم، و به باتری برمی‌گردد. به این مدار مدار متوالی می‌گوییم.
در مدار متوالی فقط یک راه هست. اگر یکی از لامپ‌ها را باز کنید یا بسوزد، همان یک راه باز می‌شود و لامپِ دیگر هم خاموش می‌شود. آن رشته‌چراغِ نوروزی همین‌طور بسته شده بود.
هر کدام راهِ خودش: مدار موازی
راهِ دیگر این است که هر لامپ با دو سیمِ خودش به باتری وصل شود. حالا هر لامپ حلقه‌ی خودش را دارد. به این مدار مدار موازی می‌گوییم.
در مدار موازی اگر یک لامپ را باز کنید، حلقه‌ی خودش باز می‌شود، اما حلقه‌ی لامپِ دیگر هنوز بسته است. پس آن لامپ روشن می‌ماند.
چراغ‌های خانه
چراغ‌های خانه موازی بسته شده‌اند. برای همین می‌توانید چراغِ آشپزخانه را خاموش کنید و چراغِ اتاق روشن بماند. اگر خانه‌ها مدار متوالی داشتند، با خاموش کردنِ یک چراغ، کلِ خانه تاریک می‌شد.
هشدار
فقط با باتری قلمی آزمایش کنید، هرگز با برقِ پریز.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر:
- دو باتری قلمی، دو لامپ کوچک با پایه، و چند تکه سیمِ روکش‌دار آماده کنید. دو باتری را پشت سرِ هم با چسب نواری به هم بچسبانید تا نورِ لامپ‌ها بهتر دیده شود.
- یک مدار متوالی بسازید. شکلش را بکشید.
- پیش‌بینی کنید: اگر یکی از لامپ‌ها را از پایه‌اش باز کنید، دیگری چه می‌شود؟ بعد امتحان کنید.
- حالا همان کار را با یک مدار موازی انجام دهید. پیش‌بینی‌هایتان درست بود؟
واژه‌های این درس
- مدار متوالی - مداری که لامپ‌هایش پشت سرِ هم روی یک حلقه‌اند.
- مدار موازی - مداری که هر لامپ در آن حلقه‌ی خودش را تا باتری دارد.
ایده‌ی اصلی
در مدار متوالی یک راه هست و با خاموش شدنِ یک لامپ همه خاموش می‌شوند. در مدار موازی هر لامپ راهِ خودش را دارد و بقیه روشن می‌مانند.