شکل‌های گوناگون ماه
اولِ ماه‌های قمری، مثلاً پیش از عید فطر، مردم در غروب به آسمان نگاه می‌کنند تا هلالِ باریکِ ماه را پیدا کنند. چند شب بعد، ماه نیم‌دایره است و دو هفته بعد گِردِ کامل. ماه که خودش تغییری نمی‌کند، پس چرا هر شب شکلِ دیگری دارد؟
همیشه نیمه‌اش روشن است
ماه گوی است. خورشید همیشه نیمی از آن را روشن می‌کند، همان نیمه‌ای که رو به خورشید است. نیمه‌ی دیگر تاریک است. ماه وقتی دورِ زمین می‌گردد، ما گاهی بیشترِ نیمه‌ی روشن را می‌بینیم و گاهی فقط لبه‌ی باریکی از آن را.
- وقتی ماه بینِ زمین و خورشید است، نیمه‌ی روشنش رو به ما نیست و ماه را نمی‌بینیم.
- چند روز بعد، لبه‌ی باریکی از نیمه‌ی روشن پیدا می‌شود: هلال.
- حدود یک هفته بعد، نیمی از نیمه‌ی روشن را می‌بینیم: نیم‌ماه.
- وقتی زمین بینِ خورشید و ماه است، همه‌ی نیمه‌ی روشن رو به ماست: ماهِ کامل یا بَدر.
بعد از ماهِ کامل، بخشِ روشن هر شب کوچک‌تر می‌شود تا ماه دوباره ناپیدا شود.
ماه قمری
از یک ماهِ کامل تا ماهِ کاملِ بعدی حدود ۲۹ و نیم روز طول می‌کشد. به این مدت یک ماه قمری می‌گوییم. تقویمِ قمری بر پایه‌ی همین شکل‌های ماه است و هر ماهِ آن با دیده شدنِ هلال شروع می‌شود.
در خانه امتحان کنید
- در اتاقی تاریک، یک چراغ‌مطالعه را روشن کنید و روی میزی در یک طرفِ اتاق بگذارید. این خورشید است.
- یک توپِ کوچکِ روشن‌رنگ یا یک پرتقال را با دست بگیرید و دستتان را کمی بالاتر از سرتان دراز کنید. این ماه است و سرِ شما زمین.
- آرام دورِ خودتان بچرخید و به توپ نگاه کنید. بخشِ روشنِ توپ چطور تغییر می‌کند؟
- کجا ایستاده بودید که توپ کاملاً روشن بود؟ کجا تقریباً تاریک؟
واژه‌های این درس
- هلال - شکلِ باریک و کمانیِ ماه در اول و آخرِ ماه قمری.
- ماهِ کامل - وقتی همه‌ی نیمه‌ی روشنِ ماه رو به زمین است و ماه گِرد دیده می‌شود.
- ماه قمری - مدتِ حدود ۲۹ و نیم روز، از یک ماهِ کامل تا ماهِ کاملِ بعدی.
ایده‌ی اصلی
خورشید همیشه نیمی از ماه را روشن می‌کند. ماه که دورِ زمین می‌گردد، ما بخش‌های متفاوتی از این نیمه‌ی روشن را می‌بینیم و ماه شکل‌های گوناگونی پیدا می‌کند.