سلول
موقع فوتبال زمین می‌خورید و زانویتان خراش برمی‌دارد. چند روز بعد، روی خراش پوستِ تازه‌ای صورتی‌رنگ درآمده است. یک هفته بعد، دیگر اثری از آن نمی‌بینید. این پوستِ تازه از کجا آمد؟
بدن از سلول ساخته شده است
دیوارِ خانه از آجرهای کوچکی ساخته شده که کنار هم چیده شده‌اند. بدنِ شما هم از قطعه‌های بسیار ریزی ساخته شده که به آن‌ها سلول می‌گوییم. به سلول یاخته هم می‌گویند. اما سلول با آجر یک فرق بزرگ دارد: سلول زنده است. غذا می‌خورد، رشد می‌کند و کار می‌کند.
همه‌ی جانداران از سلول ساخته شده‌اند: درختِ چنار، گربه، قارچ و خودِ شما. سنگ، آب و قاشقِ فلزی هیچ‌وقت زنده نبوده‌اند و سلول ندارند.
پوستِ شما هم از سلول ساخته شده است. سلول‌های رویی‌ترینِ لایه‌ی پوست مرده‌اند و کم‌کم می‌ریزند. سلول‌های زنده‌ی زیرِ آن‌ها جایشان را می‌گیرند.
سلول‌ها چقدر کوچک‌اند؟
روی خط‌کش، فاصله‌ی دو خطِ کوچکِ کنارِ هم یک میلی‌متر است. حدود سی سلولِ پوست کنار هم در همین یک میلی‌متر جا می‌شوند. برای همین سلول‌ها را با چشم نمی‌بینیم. میکروسکوپ وسیله‌ای است که چیزهای ریز را صدها برابر بزرگ‌تر نشان می‌دهد. با میکروسکوپ می‌توانیم سلول‌ها را ببینیم.
سلول‌های تازه از کجا می‌آیند؟
یک سلول می‌تواند تقسیم شود: از وسط دو سلول می‌شود. هر کدام از این دو سلول بعداً دوباره تقسیم می‌شوند. وقتی بدن شما رشد می‌کند و قد می‌کشید، سلول‌ها بزرگ‌تر نمی‌شوند؛ تعدادشان بیشتر می‌شود.
حالا جوابِ پرسشِ اول درس را می‌دانید. وقتی پوست زخم می‌شود، سلول‌های کنارِ زخم تقسیم می‌شوند و سلول‌های تازه می‌سازند. سلول‌های تازه جای خالی را پر می‌کنند و زخم خوب می‌شود.
در خانه امتحان کنید
- با یک ذره‌بین به پوستِ پشتِ دستتان نگاه کنید. خط‌های ریز و چین‌های پوست را می‌بینید، اما سلول‌ها را نه.
- حالا به یک برگِ درخت و به یک تکه پوستِ نازکِ پیاز نگاه کنید.
- در دفترتان بنویسید: چرا با ذره‌بین هم سلول را نمی‌بینیم؟ برای دیدنش چه وسیله‌ای لازم است؟
واژه‌های این درس
- سلول (یاخته) - قطعه‌ی زنده و بسیار ریزی که بدنِ همه‌ی جانداران از آن ساخته شده است.
- میکروسکوپ - وسیله‌ای که چیزهای بسیار ریز را بزرگ‌تر نشان می‌دهد.
- تقسیم سلول - دو تا شدنِ یک سلول.
ایده‌ی اصلی
همه‌ی جانداران از سلول‌های زنده و بسیار ریز ساخته شده‌اند. سلول‌ها تقسیم می‌شوند؛ بدن با سلول‌های تازه رشد می‌کند و زخم‌هایش را ترمیم می‌کند.