انرژیِ باد و آب

روزی که باد تند می‌وزد، کلاه از سرتان می‌پرد و درِ حیاط محکم به هم می‌خورد. کسی آن‌ها را هل نداده است. پس چه چیزی آن‌ها را جابه‌جا کرد؟

هر چیزِ متحرک انرژی دارد

در درس «انرژی چیست؟» دیدیم که هر چیزی که حرکت می‌کند انرژی حرکتی دارد. باد چیزی جز هوای در حال حرکت نیست. پس باد انرژی حرکتی دارد و وقتی به چیزی می‌خورد، می‌تواند آن را جابه‌جا کند: بادبادک را بالا می‌برد، بادبانِ قایق را پر می‌کند و پره‌های فرفره را می‌چرخاند.

آبی که روان است هم انرژی حرکتی دارد. سیل می‌تواند سنگ‌های بزرگ را با خودش ببرد. آبِ رودخانه تکه‌چوب را تا دوردست می‌برد.

آسباد و آسیاب آبی

مردم ایران از صدها سال پیش از انرژی باد استفاده کرده‌اند. در شرق ایران، جایی که در بخشی از سال بادهای تند و همیشگی می‌وزد، آسباد می‌ساختند: دیوارهایی گِلی و بلند با پره‌هایی چوبی که باد آن‌ها را می‌چرخاند. پره‌ها سنگِ آسیاب را می‌چرخاندند و گندم آرد می‌شد. هنوز چند آسبادِ قدیمی در نشتیفانِ خراسان کار می‌کند.

کنار رودها هم آسیاب آبی می‌ساختند. آبِ روان به پره‌های یک چرخ می‌خورد، چرخ می‌چرخید و سنگِ آسیاب را می‌گرداند.

امروز: برق از باد و آب

امروز همان انرژی را به برق تبدیل می‌کنند. در جاهایی که باد زیاد می‌وزد، توربین‌های بادیِ بلند می‌سازند. پشتِ سدها آبِ زیادی جمع می‌شود و وقتی آب از دهانه‌ی سد پایین می‌ریزد، چرخ‌هایی را می‌چرخاند که برق می‌سازند.

در خانه امتحان کنید

1. یک توپِ پینگ‌پنگ یا گلوله‌ی کاغذیِ سبک را روی میز بگذارید.
2. با یک نی، آرام به آن فوت کنید. توپ چقدر جلو می‌رود؟
3. حالا محکم‌تر فوت کنید. چه فرقی کرد؟
4. نتیجه را بنویسید: هوایی که تندتر حرکت می‌کند، انرژیِ بیشتری دارد یا کمتر؟

واژه‌های این درس

• باد - هوایی که حرکت می‌کند.
• آسباد - آسیابی که باد پره‌هایش را می‌چرخاند.
• آسیاب آبی - آسیابی که آبِ روان چرخش را می‌چرخاند.
• سد - دیواری بزرگ که جلوی آبِ رودخانه را می‌گیرد.

ایده‌ی اصلی

باد و آبِ روان انرژی حرکتی دارند و می‌توانند چیزها را جابه‌جا کنند. مردم از قدیم با آسباد و آسیاب آبی از این انرژی کار کشیده‌اند و امروز با آن برق می‌سازند.