گرم نگه داشتن، سرد نگه داشتن

در یک گردشِ خانوادگی، عصر که از فلاسک چای می‌ریزید، چای هنوز داغ است. از صبح چند ساعت گذشته است. در یخدانِ کنارش هم بستنی‌ها هنوز آب نشده‌اند. یکی چیزِ داغ را داغ نگه داشته و دیگری چیزِ سرد را سرد. چطور هر دو با یک ترفند کار می‌کنند؟

فلاسک

در درس «فلز یا چوب؟» دیدیم که نارسانای گرما گرما را آرام عبور می‌دهد. فلاسک ظرفی است که دیواره‌هایش گرما را خیلی کُند عبور می‌دهند. دیواره‌ی فلاسک دولایه است و میانِ دو لایه تقریباً هیچ چیز نیست، حتی هوا.

پس گرمای چای ساعت‌ها طول می‌کشد تا بیرون برود. یخدان هم همین‌طور است، فقط برعکس: گرمای هوای بیرون دیر به بستنی می‌رسد. فلاسک و یخدان خودشان نه گرما می‌سازند و نه سرما. فقط جلوی جابه‌جا شدنِ گرما را می‌گیرند.

لباسِ گرم

ژاکتِ پشمی گرما نمی‌سازد. گرما را بدنِ شما می‌سازد. پشم و هوایی که لابه‌لای رشته‌هایش مانده نارسانای گرما هستند و بیرون رفتنِ این گرما را کُند می‌کنند. برای همین چند لایه لباسِ نازک گاهی از یک لباسِ ضخیم گرم‌تر است: میانِ لایه‌ها هوا می‌ماند.

خانه‌ی گرم

در زمستان، گرمای بخاری از شیشه‌ی پنجره‌ها و از درزهای دورِ در و پنجره بیرون می‌رود. پرده‌ی ضخیم، درزگیر و پنجره‌ی دوجداره این راه‌ها را می‌بندند یا کُند می‌کنند. در تابستان همین‌ها جلوی ورودِ گرمای بیرون را می‌گیرند. با این کار سوختِ کمتری می‌سوزانیم.

در خانه امتحان کنید

1. دو تکه یخِ هم‌اندازه بردارید و هر کدام را در یک بشقاب بگذارید.
2. دورِ یکی را با یک شالگردنِ پشمی بپیچید. دیگری را همین‌طور رها کنید.
3. پیش‌بینی کنید کدام زودتر آب می‌شود. خیلی‌ها فکر می‌کنند یخِ پیچیده زودتر آب می‌شود، چون «شالگردن گرم است».
4. بعد از نیم ساعت هر دو را نگاه کنید. چه دیدید؟ چرا؟

واژه‌های این درس

• فلاسک - ظرفی که دیواره‌هایش گرما را خیلی کُند عبور می‌دهند و چیزِ داغ را داغ و چیزِ سرد را سرد نگه می‌دارد.
• درزگیر - نوارِ نرمی که درزهای دورِ در و پنجره را می‌بندد.

ایده‌ی اصلی

نارسانای گرما جلوی جابه‌جا شدنِ گرما را می‌گیرد. فلاسک، لباسِ پشمی و پرده‌ی ضخیم گرما نمی‌سازند؛ فقط نمی‌گذارند گرما زود برود یا زود بیاید.