سخت‌پوستان و هزارپایان
یک خرخاکیِ کوچکِ خاکستری را که زیر گلدان پیدا کرده‌اید، با نوک برگ آرام لمس کنید. فوراً خودش را جمع می‌کند و مثل یک گلوله‌ی سفت می‌شود. پوشش سختش از آن محافظت می‌کند. این جانورِ خشکی با خرچنگ و میگو که در آب زندگی می‌کنند خویشاوند است. چطور ممکن است؟
سخت‌پوستان
خرخاکی در جاهای تاریک و نمناک زندگی می‌کند و برگ‌های پوسیده را می‌خورد. بدنش بندبند است، دو شاخکِ دراز دارد و پاهای زیادی، هفت جفت. پوسته‌ی سختی روی پشتش دارد.
خرچنگ و میگو هم همین ویژگی‌ها را دارند: پوسته‌ی سخت، بدنِ بندبند، پاهای بندبندِ زیاد و شاخک. خرچنگ دو چنگکِ بزرگ دارد و کج‌کج راه می‌رود. میگو با پاهای زیرِ شکمش در آب شنا می‌کند. دانشمندان این جانوران را در گروه سخت‌پوستان می‌گذارند. بیشترِ سخت‌پوستان در دریا و رود زندگی می‌کنند. خرخاکی یکی از معدود سخت‌پوستانی است که به خشکی آمده است، و برای همین باید در جای نمناک بماند.
هزارپایان
هزارپا هم مثل خرخاکی در جاهای تاریک و نمناک زندگی می‌کند، زیر سنگ و برگ. اما بدنش خیلی دراز است و از بندهای زیادی ساخته شده که روی هر کدام پا دارد. اسمش هزارپاست، اما بیشترِ هزارپاها خیلی کمتر از هزار پا دارند.
هزارپاها دو نوع اصلی دارند. نوعی که روی هر بند دو جفت پا دارد، آرام راه می‌رود، برگ‌های پوسیده می‌خورد و وقتی بترسد مثل فنر دور خودش می‌پیچد. نوعی که روی هر بند فقط یک جفت پا دارد، تند می‌دود و حشره‌های کوچک را شکار می‌کند. نوعِ دوم می‌تواند گاز بگیرد، پس به آن دست نزنید. این جانوران را در گروه هزارپایان می‌گذاریم.
در خانه امتحان کنید
- با کمک یک بزرگ‌تر یک جعبه‌ی کفش بردارید. یک طرفش دستمالِ خیس بگذارید و طرف دیگر کاغذِ خشک.
- روی نیمه‌ی دستمالِ خیس را با مقوا بپوشانید تا تاریک شود.
- چهار خرخاکی را وسط جعبه بگذارید و ده دقیقه صبر کنید. بیشترشان کجا رفته‌اند؟ بعد آن‌ها را به همان جایی که پیدا کرده بودید برگردانید.
واژه‌های این درس
- سخت‌پوستان - بی‌مهره‌هایی با پوسته‌ی سخت، بدنِ بندبند، شاخک و پاهای زیاد، مثل خرچنگ و میگو.
- هزارپایان - بی‌مهره‌هایی با بدنِ دراز و بندهای زیاد که روی هر بند پا دارند.
ایده‌ی اصلی
خرخاکی، خرچنگ و میگو پوسته‌ی سخت و بدنِ بندبند دارند و سخت‌پوست‌اند. هزارپاها بدنی دراز با بندهای زیاد و پاهای فراوان دارند.