زنجیره‌ی غذایی

در باغچه، ملخی روی برگِ گیاهی نشسته و تندتند برگ را می‌جود. ناگهان گنجشکی از روی شاخه پایین می‌پرد و ملخ را می‌گیرد. برگ غذای ملخ شد و ملخ غذای گنجشک. این را چطور می‌توانیم کوتاه و ساده بنویسیم؟

چه کسی چه کسی را می‌خورد؟

دانشمندان این رابطه را با پیکان نشان می‌دهند:

برگِ گیاه ← ملخ ← گنجشک

هر پیکان از غذا به سمتِ خورنده‌ی آن می‌رود. پیکانِ میانِ برگ و ملخ یعنی «برگ را ملخ می‌خورد». پیکانِ میانِ ملخ و گنجشک یعنی «ملخ را گنجشک می‌خورد». به این رابطه‌ی غذاییِ موجودات زنده زنجیره‌ی غذایی می‌گوییم، چون هر موجود مثلِ حلقه‌ای از زنجیر به حلقه‌ی بعدی وصل است.

مراقب باشید پیکان را برعکس نکشید. پیکان نشان نمی‌دهد چه کسی به چه کسی حمله می‌کند؛ نشان می‌دهد غذا به کجا می‌رود.

زنجیره از گیاه شروع می‌شود

گیاهان با نورِ خورشید، آب و هوا غذای خودشان را می‌سازند. جانوران نمی‌توانند این کار را بکنند. برای همین، اولین حلقه‌ی تقریباً هر زنجیره‌ی غذایی یک گیاه است. بعد گیاه‌خواری می‌آید که آن گیاه را می‌خورد، و بعد گوشت‌خواری که گیاه‌خوار را می‌خورد. در درس «گیاه‌خوار، گوشت‌خوار، همه‌چیزخوار» این دو گروه را شناختیم.

یک نمونه‌ی دیگر در دامنه‌ی کوه:

علف ← گوسفند ← گرگ

در خانه امتحان کنید

1. از کاغذِ رنگی چند نوارِ باریک ببُرید.
2. روی هر نوار نامِ یک موجود زنده را بنویسید، مثلاً: علف، ملخ، قورباغه، مار.
3. نوارها را به ترتیبِ «چه کسی چه کسی را می‌خورد» به شکلِ حلقه‌هایی در هم بچسبانید تا یک زنجیرِ کاغذی درست شود.
4. کدام حلقه باید اول باشد؟ چرا؟

واژه‌های این درس

• زنجیره‌ی غذایی - رابطه‌ی غذاییِ چند موجود زنده که با پیکان نشان داده می‌شود، از غذا به سمتِ خورنده.

ایده‌ی اصلی

زنجیره‌ی غذایی نشان می‌دهد چه کسی چه کسی را می‌خورد. پیکان از غذا به خورنده می‌رود و زنجیره معمولاً از یک گیاه شروع می‌شود.