مخلوط‌ها جورواجورند
برای سالاد، مادر کمی روغن زیتون در یک کاسه سرکه می‌ریزد و هم می‌زند. چند دقیقه بعد، روغن دوباره روی سرکه جمع شده است، مثل یک لایه‌ی زرد. یعنی روغن و سرکه مخلوط نشدند؟
نه فقط جامدها
در درس «مخلوط چیست؟» مخلوط‌هایی دیدیم که همه‌ی موادشان جامد بود: آجیل، برنج و عدس. اما مخلوط از مایع‌ها هم درست می‌شود. روغن و سرکه هر دو مایع‌اند و کنار هم یک مخلوط‌اند. اینکه روغن رو می‌آید، نشان می‌دهد هر کدام هنوز خودشان هستند.
سه جور مخلوط
مخلوط‌ها را می‌شود از روی حالتِ موادشان دسته‌بندی کرد:
- جامد در جامد: آجیل، شن و ماسه‌ای که بنّاها برای ساختمان قاطی می‌کنند، ادویه‌ی کاری.
- جامد در مایع: آبِ گل‌آلود، تخم‌شربتی در آب، چای و قند.
- مایع در مایع: آب و روغن، سرکه و روغن، آب و شربتِ آبلیمو.
بعضی با هم می‌مانند، بعضی نه
در بعضی مخلوط‌ها، مواد بعد از مدتی از هم جدا می‌شوند. شن ته لیوانِ آب می‌نشیند و روغن روی آب می‌آید. به نشستنِ یک ماده در ته ظرف ته‌نشین شدن می‌گوییم.
اما در بعضی مخلوط‌ها هیچ چیز ته‌نشین نمی‌شود: آب و نمکِ هم‌زده، هر قدر هم بماند، همان‌طور یکدست می‌ماند. این مخلوط‌ها نام خاصی دارند که در درس «محلول» با آن آشنا می‌شوید.
در خانه امتحان کنید
- در یک شیشه‌ی دردارِ شفاف، تا نیمه آب بریزید و دو قاشق روغنِ آشپزی اضافه کنید.
- درِ شیشه را محکم ببندید و تکان دهید. چه می‌بینید؟
- شیشه را روی میز بگذارید و پنج دقیقه صبر کنید. حالا روغن کجاست؟
- همین کار را با یک قاشق خاکِ باغچه به جای روغن تکرار کنید. خاک کجا می‌رود؟
واژه‌های این درس
- ته‌نشین شدن - پایین رفتن و نشستنِ یک ماده در ته ظرف.
- جامد در مایع - مخلوطی که یک ماده‌ی جامد در یک مایع ریخته شده باشد.
ایده‌ی اصلی
مخلوط‌ها می‌توانند جامد در جامد، جامد در مایع یا مایع در مایع باشند. در بعضی از آن‌ها، مواد بعد از مدتی از هم جدا می‌شوند.