گوارشِ غذا

ظهر یک لقمه نان و پنیر می‌خورید. عصر، وقتی در حیاط می‌دوید، ماهیچه‌های پایتان از انرژیِ همان غذا استفاده می‌کنند. اما در درس «درونِ سلول» دیدیم که غذا باید از پرده‌ی سلول بگذرد، و یک لقمه نان از یک سلول بسیار بزرگ‌تر است. پس غذا چطور به سلول‌های پای شما می‌رسد؟

چرا غذا باید ریز شود؟

سلول‌ها آن‌قدر کوچک‌اند که فقط ذره‌های بسیار بسیار ریز می‌توانند واردشان شوند، ذره‌هایی که هیچ‌وقت با چشم دیده نمی‌شوند. بدن ما غذا را کم‌کم خرد و نرم می‌کند تا به همین ذره‌های ریز تبدیل شود. به این کار گوارش می‌گوییم. گوارش از همان لحظه‌ای شروع می‌شود که غذا را در دهان می‌گذاریم.

سفرِ یک لقمه

• دهان: دندان‌ها غذا را تکه‌تکه می‌کنند. بزاق، یعنی آبِ دهان، غذا را خیس و نرم می‌کند تا به شکلِ گلوله‌ای نرم درآید.
• مری: لوله‌ای که گلوله‌ی غذا را از گلو به پایین می‌برد.
• معده: کیسه‌ای ماهیچه‌ای که غذا چند ساعت در آن می‌ماند. معده غذا را هم می‌زند تا مایعی غلیظ شود.
• روده‌ی باریک: لوله‌ای بسیار دراز که درونِ شکم تا خورده است. این‌جا غذا به ذره‌های بسیار ریز تبدیل می‌شود و این ذره‌ها وارد خون می‌شوند. خون آن‌ها را به همه‌ی سلول‌های بدن می‌رساند.
• روده‌ی بزرگ: آنچه گوارش پیدا نمی‌کند، مثلِ پوستِ سفتِ بعضی میوه‌ها، به روده‌ی بزرگ می‌رود و از بدن بیرون می‌رود.

گوارشِ خوب

گوارش از دهان شروع می‌شود، پس غذا را خوب بجوید: هرچه تکه‌ها ریزتر باشند، کارِ معده آسان‌تر است. غذا و نوشیدنیِ خیلی داغ یا خیلی سرد به مری و معده آسیب می‌زند. میوه و سبزی هم به کارِ روده‌ها کمک می‌کنند.

در خانه امتحان کنید

1. یک تکه‌ی کوچک نان بردارید و در دهان بگذارید.
2. آن را بدون قورت دادن، یک دقیقه‌ی کامل آرام بجوید.
3. به مزه‌اش دقت کنید. آیا کم‌کم کمی شیرین می‌شود؟ بزاق بخشی از نان را به قندِ شیرین تبدیل می‌کند. گوارش در دهانِ شما شروع شده است.

واژه‌های این درس

• گوارش - ریز شدنِ غذا در بدن تا بتواند وارد سلول‌ها شود.
• بزاق - آبِ دهان که غذا را خیس و نرم می‌کند.
• مری - لوله‌ای که غذا را از گلو به معده می‌برد.
• معده - کیسه‌ای ماهیچه‌ای که غذا را هم می‌زند و به مایعی غلیظ تبدیل می‌کند.
• روده‌ی باریک - لوله‌ی درازی که ذره‌های ریزِ غذا از آن وارد خون می‌شوند.
• روده‌ی بزرگ - جایی که آنچه گوارش نیافته از آن بیرون می‌رود.

ایده‌ی اصلی

غذا از دهان، مری و معده می‌گذرد و آن‌قدر ریز می‌شود که در روده‌ی باریک وارد خون شود. خون این ذره‌ها را به همه‌ی سلول‌های بدن می‌رساند.