لامپ را روشن کنید
چراغ‌قوه‌ای را از کشو برمی‌دارید، اما روشن نمی‌شود. درش را باز می‌کنید. داخلش یک باتری، یک لامپِ کوچک و چند تکه فلزِ نازک هست. این تکه‌ها چه کاره‌اند؟ و چرا لامپ روشن نمی‌شود؟
باتری، سیم و لامپ
باتری انرژی الکتریکی را در خودش نگه می‌دارد. هر باتری دو سر دارد. یک سرش برجسته است و کنارش علامتِ «+» می‌بینید. سرِ دیگرش صاف است و علامتِ «-» دارد.
لامپ هم دو جای اتصال دارد: نوکِ فلزیِ پایینش، و بدنه‌ی فلزیِ پیچ‌دارش. سیمِ روکش‌دار سیمی فلزی است که دورش را پلاستیک گرفته است. فقط دو سرِ آن لخت است تا بشود آن را جایی وصل کرد.
حلقه‌ی بسته
لامپ وقتی روشن می‌شود که الکتریسیته بتواند دور بزند: از یک سرِ باتری بیرون بیاید، از سیم بگذرد، از لامپ رد شود، و از سیمِ دیگر به سرِ دیگرِ باتری برگردد. به این راهِ بسته مدار الکتریکی می‌گوییم.
اگر هر دو سیم را به یک سرِ باتری وصل کنید، لامپ روشن نمی‌شود. اگر فقط یک سیم داشته باشید و لامپ به باتری نخورد، باز هم روشن نمی‌شود. در هر دو حالت حلقه جایی باز است.
حالا می‌دانید چراغ‌قوه چه مشکلی داشت. شاید یکی از آن تکه‌های فلزی کج شده بود و به باتری نمی‌رسید. حلقه باز بود.
هشدار
این آزمایش‌ها را فقط با باتری قلمی انجام دهید، هرگز با برقِ پریز.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر:
- یک باتری قلمی، یک لامپ کوچکِ چراغ‌قوه و دو تکه سیمِ روکش‌دار بردارید. بزرگ‌ترتان دو سرِ هر سیم را لخت کند.
- پیش‌بینی کنید: سیم‌ها را چطور وصل کنید تا لامپ روشن شود؟ شکلش را در دفترتان بکشید.
- حالا امتحان کنید. سیم‌ها را با چسب نواری به دو سرِ باتری بچسبانید و دو سرِ دیگرشان را به دو جای اتصالِ لامپ برسانید.
- یک بار هر دو سیم را به یک سرِ باتری بزنید. چه می‌بینید؟
- کارتان که تمام شد، سیم‌ها را از باتری جدا کنید.
واژه‌های این درس
- باتری - وسیله‌ای که انرژی الکتریکی را در خودش نگه می‌دارد و دو سرِ مثبت و منفی دارد.
- سیمِ روکش‌دار - سیمِ فلزی که دورش پلاستیک است.
- مدار الکتریکی - راهی بسته که الکتریسیته در آن از باتری بیرون می‌آید و دوباره به آن برمی‌گردد.
ایده‌ی اصلی
لامپ فقط وقتی روشن می‌شود که باتری، سیم‌ها و لامپ یک حلقه‌ی بسته بسازند. اگر حلقه جایی باز باشد، الکتریسیته جریان نمی‌یابد.