کرم‌ها
بعد از یک باران تند، روی پیاده‌رو و کنار باغچه کرم‌های خاکیِ صورتی دیده می‌شوند. همین دیروز هیچ‌کدامشان آن‌جا نبودند. این جانورانِ بی‌پا چطور حرکت می‌کنند و در خاک چه کار می‌کنند؟
کرم خاکی
اگر با ذره‌بین به یک کرم خاکی نگاه کنید، می‌بینید بدنش از حلقه‌های کوچک زیادی ساخته شده است که پشت سر هم ردیف شده‌اند. کرم خاکی پا ندارد. بدنش را یک جا باریک و دراز می‌کند و جای دیگر کوتاه و پهن، و این‌طور آرام در خاک جلو می‌رود.
کرم خاکی در خاکِ نمناک زندگی می‌کند. خاک را می‌خورد و از برگ‌ها و ریشه‌های پوسیده‌ی درونِ آن تغذیه می‌کند. تونل‌هایش هوا و آب را به ریشه‌ی گیاهان می‌رساند. برای همین باغبان‌ها از دیدن کرم خاکی در باغچه خوشحال می‌شوند. بعضی‌ها کرم خاکی پرورش می‌دهند تا از خاکی که می‌خورد کود بسازند.
کرم‌های دیگر
دانشمندان کرم خاکی و جانورانِ شبیه آن را در گروهِ کرم‌ها می‌گذارند. همه‌ی کرم‌ها بدنی نرم، دراز و بی‌پا دارند.
زالو کرمی است که در آبِ باتلاق و جوی زندگی می‌کند. به پوستِ جانوران می‌چسبد و خونشان را می‌مکد. پزشکان گاهی از زالو در درمان استفاده می‌کنند.
کرمک کرمِ سفید و بسیار کوچکی است که در روده‌ی آدم، بیشتر روده‌ی بچه‌ها، زندگی می‌کند. از غذای درونِ روده می‌خورد و آدم را بیمار می‌کند. تخم‌های کرمک با دست‌های نَشُسته و زیر ناخن‌های بلند از یک نفر به دیگری می‌رسند. پس شستنِ دست‌ها با آب و صابون پیش از غذا و بعد از دستشویی، و کوتاه نگه داشتنِ ناخن‌ها از ما در برابر کرمک محافظت می‌کند.
در خانه امتحان کنید
- با کمک یک بزرگ‌تر یک شیشه‌ی دهان‌گشاد بردارید و در آن یک لایه خاک تیره و یک لایه ماسه‌ی روشن بریزید، دوباره خاک و دوباره ماسه.
- کمی آب بپاشید تا نمناک شود، چند برگِ خشک رویش بگذارید و دو کرم خاکی از باغچه در آن بگذارید.
- دورِ شیشه کاغذ تیره بپیچید. بعد از سه روز کاغذ را بردارید: لایه‌ها چه شده‌اند؟ بعد کرم‌ها را به باغچه برگردانید.
واژه‌های این درس
- کرم‌ها - گروهی از بی‌مهره‌ها با بدنِ نرم، دراز و بی‌پا.
- زالو - کرمی که خونِ جانوران را می‌مکد.
- کرمک - کرم کوچکی که در روده‌ی آدم زندگی می‌کند و او را بیمار می‌کند.
ایده‌ی اصلی
کرم‌ها بی‌مهره‌هایی با بدنِ نرم و بی‌پا هستند. کرم خاکی خاک را بهتر می‌کند، اما کرمک بیماری می‌آورد و با شستنِ دست از آن دور می‌مانیم.