تنفس
آسانسورِ ساختمان خراب است و شما پله‌ها را تا طبقه‌ی چهارم بالا می‌روید. وقتی می‌رسید، نفس‌نفس می‌زنید و سینه‌تان تند بالا و پایین می‌رود. هوایی که این‌قدر تند وارد بدنتان می‌شود به کجا می‌رود و چرا بدن به آن نیاز دارد؟
راهِ هوا
هوا از بینی یا دهان وارد بدن می‌شود. موهای ریزِ داخلِ بینی گرد و خاک را می‌گیرند و هوا در بینی کمی گرم می‌شود. بعد هوا وارد نای می‌شود: لوله‌ای در گردن که حلقه‌هایی سفت آن را همیشه باز نگه می‌دارند. نای در سینه دو شاخه می‌شود و هر شاخه به یک شُش می‌رود.
شما دو شُش دارید. شُش‌ها مثلِ دو اسفنجِ نرم‌اند که درونِ قفسه‌ی سینه جا گرفته‌اند. دنده‌ها دورِ آن‌ها را گرفته‌اند و از آن‌ها محافظت می‌کنند.
دم و بازدم
وقتی هوا را به درون می‌کشید، به آن دم می‌گوییم. با دم، سینه بزرگ‌تر می‌شود و شُش‌ها پر از هوا می‌شوند. وقتی هوا را بیرون می‌دهید، به آن بازدم می‌گوییم. هوا از همان راهی که آمده بود برمی‌گردد و سینه کوچک‌تر می‌شود.
چرا این کار را بی‌وقفه، حتی در خواب، انجام می‌دهیم؟ هوای دم اکسیژن دارد و همه‌ی سلول‌های بدن برای زنده ماندن به اکسیژن نیاز دارند. سلول‌ها هنگامِ کار گازی به نام کربن‌دی‌اکسید می‌سازند که برای بدن ماده‌ای دفعی است. بازدم این گاز را از بدن بیرون می‌برد.
وقتی می‌دوید
وقتی می‌دوید یا از پله بالا می‌روید، ماهیچه‌هایتان سخت کار می‌کنند و اکسیژنِ بیشتری لازم دارند. برای همین تندتر و عمیق‌تر نفس می‌کشید. بعد از کمی استراحت، نفس‌ها دوباره آرام می‌شوند.
شُش‌های بزرگ‌ترها از شُش‌های بچه‌ها بزرگ‌تر است و با هر دم هوای بیشتری در خود جا می‌دهد. در روزهایی که هوا آلوده است، بهتر است بیرون از خانه بازی و ورزش نکنیم تا هوای آلوده وارد شُش‌ها نشود.
در خانه امتحان کنید
- آرام روی صندلی بنشینید و دستتان را روی سینه بگذارید. بالا و پایین رفتنِ سینه را حس کنید.
- یکی از اعضای خانواده با ساعت یک دقیقه را بگیرد. شما در این یک دقیقه دم‌هایتان را بشمارید.
- حالا سی بار درجا بپرید و فوراً دوباره دم‌هایتان را در یک دقیقه بشمارید.
- دو عدد را در جدولی بنویسید و با هم مقایسه کنید.
واژه‌های این درس
- تنفس - وارد کردن هوا به بدن و بیرون دادنِ آن.
- دم - کشیدنِ هوا به درونِ شُش‌ها.
- بازدم - بیرون دادنِ هوا از شُش‌ها.
- نای - لوله‌ای که هوا را از گلو به شُش‌ها می‌برد.
- شُش - هر کدام از دو اندامِ اسفنجی در سینه که هوا را در خود جا می‌دهند.
- کربن‌دی‌اکسید - گازی که سلول‌ها می‌سازند و با بازدم از بدن بیرون می‌رود.
ایده‌ی اصلی
هوا از بینی و نای به دو شُش می‌رود. با دم اکسیژن به بدن می‌رسد و با بازدم کربن‌دی‌اکسید بیرون می‌رود. وقتی بدن سخت کار می‌کند، تندتر نفس می‌کشیم.