روده‌ی بزرگ و کبد

وقتی غذا از روده‌ی باریک بیرون می‌آید، بیشترِ چیزهای مفیدش جذب شده است. اما سفرِ غذا هنوز تمام نشده؛ چیزهایی هم مانده که بدن نمی‌تواند تجزیه‌شان کند. سرنوشتِ آن‌ها چیست؟ و مواد جذب‌شده بعد از ورود به خون اول به کجا می‌روند؟

روده‌ی بزرگ: آب گرفتن و همسایه‌های کوچک

روده‌ی بزرگ از روده‌ی باریک کوتاه‌تر اما پهن‌تر است و دورِ آن مثلِ یک قاب قرار گرفته است. مانده‌ی غذا هنوز آبِ زیادی دارد. کارِ اصلیِ روده‌ی بزرگ این است که بیشترِ این آب و بعضی نمک‌ها را جذب کند. آن‌چه می‌ماند سفت‌تر می‌شود و از راهِ مخرج دفع می‌شود.

در روده‌ی بزرگ میلیاردها باکتریِ مفید زندگی می‌کنند. آن‌ها از مانده‌های غذا تغذیه می‌کنند و در عوض چند ویتامین می‌سازند و جلوی رشدِ میکروب‌های بیماری‌زا را می‌گیرند. خوردنِ بی‌دلیل یا زیادِ آنتی‌بیوتیک می‌تواند این باکتری‌های مفید را هم کم کند.

بخشی از غذای گیاهی، یعنی فیبر، هیچ‌وقت تجزیه نمی‌شود. فیبر به مانده‌ی غذا حجم می‌دهد و کمک می‌کند که راحت در روده جلو برود. برای همین سبزی، میوه و نانِ سبوس‌دار جلوی یبوست را می‌گیرند.

کبد: انبار و آزمایشگاهِ بدن

کبد (جگر) بزرگ‌ترین غده‌ی بدن است و در سمتِ راستِ شکم، زیرِ دنده‌ها قرار دارد. خونی که از روده‌ها می‌آید و پر از مواد جذب‌شده است، پیش از آن‌که به همه‌ی بدن برسد، از کبد می‌گذرد. کبد چند کارِ مهم با آن می‌کند:

• انبار می‌کند: قندِ اضافه را به شکلِ نشاسته‌ی جانوری ذخیره می‌کند و هر وقت قندِ خون کم شد، دوباره آزادش می‌کند. آهن و چند ویتامین را هم نگه می‌دارد.
• پاک‌سازی می‌کند: بسیاری از ماده‌های زیان‌آور و داروها را بی‌خطر می‌کند.
• صفرا می‌سازد: صفرا در کیسه‌ی صفرا جمع می‌شود و هنگامِ گوارشِ چربی به روده‌ی باریک می‌ریزد.

اگر کسی بیشتر از نیازش غذای شیرین و چرب بخورد، بدن قندِ اضافه را به چربی تبدیل و ذخیره می‌کند. همین می‌تواند به اضافه‌وزن و بیماری‌هایی مثلِ کبدِ چرب برسد.

در خانه امتحان کنید

1. برنامه‌ی غذاییِ دیروزتان را بنویسید.
2. کنارِ هر غذا بنویسید که فیبر دارد یا نه (سبزی، میوه، حبوبات و نانِ سبوس‌دار فیبر دارند).
3. اگر کم بود، برای فردا یک وعده‌ی پرفیبرتر پیشنهاد کنید.

واژه‌های این درس

• روده‌ی بزرگ - بخشِ پایانیِ لوله‌ی گوارش که آب را جذب می‌کند.
• فیبر - بخشی از غذای گیاهی که تجزیه نمی‌شود و حرکتِ غذا در روده را آسان می‌کند.
• کبد - بزرگ‌ترین غده‌ی بدن که صفرا می‌سازد و مواد را انبار و پاک‌سازی می‌کند.
• کیسه‌ی صفرا - کیسه‌ای کوچک زیرِ کبد که صفرا را نگه می‌دارد.

ایده‌ی اصلی

روده‌ی بزرگ آب را از مانده‌ی غذا می‌گیرد و باکتری‌های مفید در آن زندگی می‌کنند. کبد، که مواد جذب‌شده اول به آن می‌رسند، صفرا می‌سازد، قند و ویتامین‌ها را انبار می‌کند و مواد زیان‌آور را بی‌خطر می‌کند.