انرژیِ ما از کجا می‌آید؟

صبح، آبگرم‌کن آبِ دوش را گرم می‌کند، اتوبوسِ مدرسه گازوئیل می‌سوزاند، چراغِ کلاس برق مصرف می‌کند و شما با انرژیِ نان و پنیرِ صبحانه از پله‌ها بالا می‌روید. این همه انرژی از کجا می‌آید؟ و آیا روزی تمام می‌شود؟

پشتِ همه چیز، خورشید

اگر هر انرژی را تا سرچشمه‌اش دنبال کنیم، تقریباً همیشه به خورشید می‌رسیم:

• انرژیِ نان از گندم آمده و گندم با نورِ خورشید غذا ساخته است.
• نفت و گاز از بقایای جاندارانی ساخته شده‌اند که میلیون‌ها سال پیش با نورِ خورشید زندگی می‌کردند.
• باد از گرم شدنِ نابرابرِ زمین با نورِ خورشید پدید می‌آید.
• آبِ پشتِ سدها را خورشید بخار کرده، به آسمان برده و به شکلِ باران روی کوه‌ها ریخته است.

فقط چند منبع به خورشید برنمی‌گردند، مثلِ گرمای درونِ زمین و انرژیِ هسته‌ای.

منبع‌هایی که تمام می‌شوند

بیش از هشتاد درصدِ انرژی‌ای که امروز در جهان مصرف می‌شود، از نفت، گاز و زغال‌سنگ می‌آید. این‌ها سوخت‌های فسیلی هستند و ساخته شدنشان میلیون‌ها سال طول کشیده است. ما آن‌ها را در چند صد سال مصرف می‌کنیم؛ پس با سرعتی که مصرف می‌شوند، دوباره ساخته نمی‌شوند. به چنین منبع‌هایی تجدیدناپذیر می‌گوییم. سوختِ نیروگاه‌های هسته‌ای هم تجدیدناپذیر است.

منبع‌هایی که دوباره پر می‌شوند

نورِ خورشید هر روز می‌تابد، باد دوباره می‌وزد، موج‌ها دوباره می‌آیند و گیاهانِ تازه دوباره می‌رویند. این منبع‌ها مصرف که شوند، خودبه‌خود جایگزین می‌شوند. به آن‌ها منبع‌های تجدیدپذیر می‌گوییم. از این گذشته، بیشترِ آن‌ها هوا را آلوده نمی‌کنند.

امروز کشورهای زیادی، از جمله ایران، پولِ زیادی برای پژوهش روی منبع‌های تجدیدپذیر خرج می‌کنند. در چند درسِ بعد با این منبع‌ها آشنا می‌شوید.

در خانه امتحان کنید

1. پنج وسیله یا کارِ روزانه‌ی خانه را بنویسید که انرژی مصرف می‌کنند (مثلاً اجاقِ گاز، یخچال، ماشینِ خانواده).
2. برای هر کدام بنویسید انرژی‌اش از کجا می‌آید.
3. با پیکان‌ها نشان دهید که هر کدام چطور به خورشید می‌رسد. کدام به خورشید نمی‌رسد؟

واژه‌های این درس

• منبعِ انرژی - جایی که انرژی را از آن به دست می‌آوریم.
• تجدیدناپذیر - منبعی که با سرعتِ مصرفش دوباره ساخته نمی‌شود و روزی تمام می‌شود.
• تجدیدپذیر - منبعی که خودبه‌خود دوباره پر می‌شود.
• سوختِ فسیلی - نفت، گاز و زغال‌سنگ، که از بقایای جاندارانِ بسیار قدیمی ساخته شده‌اند.

ایده‌ی اصلی

تقریباً همه‌ی انرژیِ ما از خورشید آمده است. منبع‌های انرژی دو دسته‌اند: تجدیدناپذیر مثلِ سوخت‌های فسیلی که تمام می‌شوند، و تجدیدپذیر مثلِ خورشید و باد که دوباره پر می‌شوند. امروز بیشترِ انرژیِ جهان هنوز از سوخت‌های فسیلی می‌آید.