اندوخته‌ها تمام می‌شوند؟
یک قلک را تصور کنید که هر سال فقط یک سکه در آن می‌افتد، اما شما هر روز ده سکه از آن برمی‌دارید. قلک چه مدت دوام می‌آورد؟ معدن‌های زمین هم کم‌وبیش همین حال را دارند.
دو جور منبع
هر چیزی که از طبیعت می‌گیریم تا نیازهایمان را برآورده کنیم، یک منبعِ طبیعی است: آب، خاک، هوا، چوب، سنگِ معدن، نفت و نورِ خورشید.
- منابعِ تجدیدپذیر دوباره ساخته می‌شوند. خورشید هر روز می‌تابد، باد می‌وزد، درختِ بریده‌شده را می‌شود دوباره کاشت. اگر کمتر از سرعتِ ساخته شدنشان مصرف کنیم، تمام نمی‌شوند.
- منابعِ تجدیدناپذیر را طبیعت آن‌قدر کُند می‌سازد که برای ما عملاً دوباره ساخته نمی‌شوند. سنگِ آهن، مس، نفت و زغال‌سنگ میلیون‌ها سال طول کشیده تا در زمین جمع شوند. هر تُنی که برمی‌داریم، برای همیشه از اندوخته‌ی زمین کم می‌شود.
سرعتِ مصرف
جمعیتِ جهان زیاد شده و هر نفر هم بیشتر از گذشته فلز، سیمان، شیشه و پلاستیک مصرف می‌کند. زمین‌شناس‌ها اندوخته‌ی شناخته‌شده‌ی هر ماده را برآورد می‌کنند و با سرعتِ مصرفِ امروز، حساب می‌کنند تا چند سال دیگر کافی است. برای بعضی فلزها این عدد فقط چند ده سال است. البته گاهی معدن‌های تازه پیدا می‌شوند، اما کندنِ آن‌ها سخت‌تر و گران‌تر است.
کندنِ معدن هزینه‌های دیگری هم دارد: کوه‌ها و زیستگاه‌ها کنده می‌شوند، آب و هوا آلوده می‌شود و انرژیِ زیادی مصرف می‌شود. پس فقط تمام شدنِ اندوخته مهم نیست؛ هر کیلوگرم برداشت هم بهایی دارد.
چه کار می‌توانیم بکنیم؟
نمی‌توانیم مصرفِ مواد را صفر کنیم، اما می‌توانیم آن را عاقلانه‌تر کنیم: کمتر بخریم، وسایل را بیشتر نگه داریم و تعمیر کنیم، و آنچه را دور می‌اندازیم به چرخه‌ی ساخت برگردانیم. درسِ بعد درباره‌ی همین راه‌هاست.
در خانه امتحان کنید
- ده وسیله را در خانه انتخاب کنید.
- برای هر کدام بنویسید ماده‌ی اصلی‌اش از یک منبعِ تجدیدپذیر آمده یا تجدیدناپذیر.
- کدام وسیله را می‌توانستید با ماده‌ای از منبعِ تجدیدپذیر جایگزین کنید؟
واژه‌های این درس
- منبعِ طبیعی - هر چیزی که از طبیعت برای برآوردنِ نیازهایمان می‌گیریم.
- تجدیدپذیر - منبعی که دوباره و به‌زودی ساخته می‌شود.
- تجدیدناپذیر - منبعی که ساخته شدنش میلیون‌ها سال طول می‌کشد و با مصرف تمام می‌شود.
ایده‌ی اصلی
منابعِ تجدیدپذیر، مثلِ خورشید و باد و درخت، دوباره ساخته می‌شوند؛ منابعِ تجدیدناپذیر، مثلِ سنگِ معدن و نفت، با مصرف تمام می‌شوند، چون ساخته شدنشان میلیون‌ها سال طول کشیده است. پس باید آن‌ها را عاقلانه مصرف کنیم.