گرما را در خانه نگه داریم
زمستان است و بخاری با تمامِ قدرت کار می‌کند، اما کنارِ پنجره هنوز سوز می‌آید. دمای مناسبِ خانه و مدرسه در روزهای سرد حدودِ ۱۸ تا ۲۱ درجه‌ی سلسیوس است. وقتی بیرون صفر درجه است، این اختلافِ دما گرما را مدام از خانه بیرون می‌کشد. گرما از کجاها فرار می‌کند و چطور جلویش را بگیریم؟
گرما از کجا بیرون می‌رود؟
گرما همیشه از جای گرم به جای سرد می‌رود؛ پس در زمستان از درونِ خانه به بیرون. این گرمای هدررفته را باید با سوختنِ گازِ بیشتر جبران کرد. یعنی پولِ بیشتر و هوای آلوده‌تر. گرما از چند راه بیرون می‌رود:
- از دیوار و سقف، با رسانش. هوای گرم با همرفت بالا می‌رود، پس سقف جای مهمی است.
- از پنجره‌ها، چون شیشه‌ی تک نازک است و رسانش زیاد دارد.
- از درزهای دور و برِ در و پنجره، که هوای گرم بیرون می‌رود و هوای سرد تو می‌آید. این همرفت است.
راه‌های جلوگیری
- عایق در سقف و دیوار: لایه‌ای از پشم‌شیشه یا یونولیت پر از هوای به‌دام‌افتاده، رسانش را خیلی کم می‌کند.
- پنجره‌ی دوجداره: دو شیشه با یک لایه هوا یا گاز در میانشان. این لایه نارساناست.
- درزگیر: نوارهای لاستیکی یا نمدیِ دورِ در و پنجره جلوی رفت و آمدِ هوا را می‌گیرند.
- پرده‌ی کلفت در شب، و پوشاندنِ مخزن و لوله‌های آبِ گرم.
- تنظیمِ دما: هر یک درجه گرم‌ترِ لازم، سوختِ بیشتری می‌سوزاند.
این‌ها هم پول کم‌تری خرج می‌کنند و هم آلودگیِ هوا و گرمایشِ جهانی را کم‌تر می‌کنند.
فلاسک: سه دیوار در برابرِ سه راه
فلاسک چای را ساعت‌ها داغ و آبِ یخ را ساعت‌ها سرد نگه می‌دارد. درونش یک ظرفِ شیشه‌ایِ دوجداره است:
- میانِ دو جدار خلأ است. بدونِ ماده، رسانش و همرفت ممکن نیست.
- جدارها نقره‌ای و براق هستند تا تابش را برگردانند.
- درِ عایق جلوی همرفتِ هوا از دهانه را می‌گیرد.
در خانه امتحان کنید
- یک روزِ سرد، کفِ دستتان را نزدیکِ لبه‌ی پنجره‌ها و درِ ورودی بگیرید. جاهایی را که سوز می‌آید پیدا کنید.
- یک شمعِ روشن را با کمکِ یک بزرگ‌تر کنارِ همان درزها بگیرید. شعله تکان می‌خورد؟
- فهرستی از جاهایی که گرما فرار می‌کند بنویسید و برای هر کدام یک راهِ ارزان پیشنهاد کنید.
واژه‌های این درس
- اتلافِ گرما - هدر رفتنِ گرما از جایی که به آن نیاز داریم.
- پنجره‌ی دوجداره - پنجره‌ای با دو شیشه و لایه‌ای هوا میانِ آن‌ها.
- درزگیر - نواری که شکافِ دورِ در و پنجره را می‌بندد.
- فلاسک - ظرفی که با خلأ و سطح‌های براق، دمای نوشیدنی را ثابت نگه می‌دارد.
ایده‌ی اصلی
خانه با رسانش از دیوار و شیشه، با همرفت از درزها و سقف، و با تابش گرما از دست می‌دهد. عایق، پنجره‌ی دوجداره و درزگیر این اتلاف را کم می‌کنند و در سوخت و پول صرفه‌جویی می‌کنند. فلاسک با خلأ، سطحِ براق و درِ عایق جلوی هر سه راه را می‌گیرد.