حنجره؛ جعبه‌ی صدا

دستتان را آرام روی جلوی گردنتان بگذارید و بگویید «آآآآ». لرزشی زیرِ انگشت‌هایتان حس می‌کنید. حالا بی‌صدا و فقط با نفس، پچ‌پچ کنید؛ لرزش تقریباً از بین می‌رود. صدای ما از کجا می‌آید و چرا صدای هر کس با دیگری فرق دارد؟

تارهای صوتی

حنجره بخشی از راهِ هواست که بالای نای قرار دارد و دیواره‌اش از چند غضروف ساخته شده است. برآمدگیِ جلوی گردن که در پسرها پس از نوجوانی بزرگ‌تر می‌شود و به آن «سیبِ گلو» می‌گویند، یکی از همین غضروف‌هاست. به حنجره جعبه‌ی صدا هم می‌گویند.

درونِ حنجره، دو پرده‌ی ماهیچه‌ای از دو طرف به هم نزدیک می‌شوند: تارهای صوتی. وقتی نفس می‌کشید، تارهای صوتی از هم باز هستند و هوا آزادانه از میانشان می‌گذرد. وقتی می‌خواهید حرف بزنید، ماهیچه‌های حنجره آن‌ها را به هم نزدیک می‌کنند. هوای بازدم با فشار از شکافِ باریکِ میانشان عبور می‌کند و آن‌ها را به لرزش درمی‌آورد. در دبستان دیدیم که صدا از لرزش ساخته می‌شود؛ این لرزش همان صدای شماست.

زیر و بم

ماهیچه‌های حنجره می‌توانند تارهای صوتی را بیشتر یا کم‌تر بکشند. تارِ کشیده‌تر تندتر می‌لرزد و صدا زیرتر می‌شود؛ تارِ شل‌تر آرام‌تر می‌لرزد و صدا بم‌تر. مثلِ سیمِ تار یا گیتار که هر چه کوک‌تر باشد، صدایش زیرتر است. تارهای صوتیِ مردان بلندتر و ضخیم‌ترند و صدایشان بم‌تر است. در نوجوانی، حنجره‌ی پسرها بزرگ می‌شود و صدایشان مدتی می‌شکند و بعد بم می‌شود.

تارهای صوتی فقط لرزش می‌سازند. این صدای خام را زبان، لب‌ها، دندان‌ها و فضای دهان و بینی به حرف‌های گوناگون تبدیل می‌کنند. برای همین با دهانِ پر یا بینیِ گرفته، صدایتان عوض می‌شود.

مراقبت از صدا

فریادِ زیاد یا حرف زدنِ طولانی با صدای بلند، تارهای صوتی را خسته و ملتهب می‌کند و صدا می‌گیرد. سرماخوردگی هم می‌تواند حنجره را ملتهب کند. استراحت دادن به صدا، نوشیدنِ آب و دوری از دودِ سیگار به سلامتِ حنجره کمک می‌کند.

در خانه امتحان کنید

1. یک کش لاستیکی را دورِ یک ظرفِ پلاستیکیِ کوچک و باز بیندازید.
2. کش را با انگشت بزنید و به صدایش گوش کنید.
3. حالا کش را بیشتر بکشید و دوباره بزنید. صدا زیرتر شد یا بم‌تر؟ این آزمایش چه ربطی به تارهای صوتی دارد؟

واژه‌های این درس

• حنجره - جعبه‌ی صدا، بالای نای، با دیواره‌ای از غضروف.
• تارهای صوتی - دو پرده‌ی ماهیچه‌ای در حنجره که با هوای بازدم می‌لرزند.
• زیر و بم - بالا یا پایین بودنِ صدا، که به تندیِ لرزش بستگی دارد.

ایده‌ی اصلی

صدا در حنجره ساخته می‌شود: هوای بازدم تارهای صوتیِ به‌هم‌نزدیک را می‌لرزاند. هر چه تارها کشیده‌تر باشند، صدا زیرتر است، و دهان و زبان این صدا را به حرف تبدیل می‌کنند.