اسیدها چه می‌کنند؟
در یک گورستانِ قدیمی، سنگ‌قبرهای مرمری کنارِ هم ایستاده‌اند. نوشته‌ی روی سنگ‌های تازه تیز و خواناست، اما روی سنگ‌های صدساله حروف آن‌قدر ساییده شده‌اند که به‌سختی خوانده می‌شوند. باد و آفتاب تنها مقصر نیستند. یکی از مقصرها اسید است.
اسید و سنگ
سنگِ آهک، مرمر، صدف و پوسته‌ی تخم‌مرغ ماده‌ی مشترکی دارند. وقتی اسید به این ماده برسد، با آن واکنش می‌دهد: حباب‌های گاز بالا می‌آید و کم‌کم ماده از بین می‌رود. این یک تغییرِ شیمیایی است، چون ماده‌ی تازه‌ای، یعنی گاز، درست می‌شود و سنگ دیگر همان نیست.
اسیدِ ضعیفی مثلِ سرکه این کار را آهسته می‌کند. اسیدِ قوی‌ای مثلِ جوهرنمک در چند دقیقه روی سنگ می‌جوشد. برای همین هیچ‌وقت نباید جوهرنمک را روی سنگ‌های مرمرِ خانه ریخت.
باران‌های اسیدی
دودِ کارخانه‌ها، ماشین‌ها و نیروگاه‌ها گازهایی دارد که در ابرها با آب مخلوط می‌شوند و اسید می‌سازند. بارانی که از این ابرها می‌بارد باران اسیدی است. این باران، سال به سال، مجسمه‌ها و سنگ‌نوشته‌ها و ساختمان‌های سنگی را می‌ساید، برگِ درختان را زرد و خشک می‌کند و آبِ دریاچه‌ها را برای ماهی‌ها سخت می‌کند.
اسیدِ قوی با پوست و برگ هم همین کار را می‌کند: بافت را می‌سوزاند و از بین می‌برد. برای همین است که اسیدهای صنعتی را باید در ظرفِ دربسته و دور از دسترسِ بچه‌ها نگه داشت.
در خانه امتحان کنید
- یک تخم‌مرغِ خام را آرام در یک لیوان بگذارید و رویش سرکه بریزید تا زیرِ سرکه برود.
- چند دقیقه نگاه کنید. دورِ تخم‌مرغ چه می‌بینید؟
- لیوان را یک روز در یخچال بگذارید. فردا تخم‌مرغ را با قاشق دربیاورید و با آب بشویید. پوسته‌اش چه شده است؟
- تخم‌مرغ را دور بریزید و نخورید.
واژه‌های این درس
- واکنش - وقتی دو ماده به هم برسند و ماده‌ی تازه‌ای درست شود.
- سنگ آهک - سنگی که با اسید واکنش می‌دهد و از آن گچ و سیمان می‌سازند.
- باران اسیدی - بارانی که به خاطرِ گازهای دود، کمی اسید در خود دارد.
ایده‌ی اصلی
اسیدها با سنگِ آهک، مرمر و پوسته‌ی تخم‌مرغ واکنش می‌دهند و آن‌ها را می‌خورند. اسیدِ قوی پوست و برگ را هم می‌سوزاند، و باران‌های اسیدی سنگ و گیاه را کم‌کم از بین می‌برند.