میکروبها
به دستتان نگاه کنید. تمیز به نظر میرسد، نه؟ اما اگر کفِ دستتان را زیرِ میکروسکوپ میدیدید، هزاران جاندارِ ریز رویش پیدا میکردید. این جانداران کیاند و آیا همهشان خطرناکاند؟
جاندارانِ بسیار ریز
میکروبها جاندارانی آنقدر ریزند که با چشم دیده نمیشوند و برای دیدنشان میکروسکوپ لازم است. میکروبها همهجا هستند: در خاک، در آب، در هوا، روی پوستِ ما و درونِ رودهمان. دو گروهِ مهمِ آنها اینهاست:
- باکتریها جاندارانی یکیاختهایاند. بعضی گِرد، بعضی میلهای و بعضی پیچپیچاند. اگر جای گرم و نمدار و غذا داشته باشند، خیلی تند زیاد میشوند.
- ویروسها از باکتریها هم بسیار ریزترند. ویروس حتی یک یاختهی کامل هم نیست و فقط درونِ یاختههای یک جاندارِ دیگر میتواند زیاد شود. سرماخوردگی و آنفلوانزا کارِ ویروسهاست.
بیشترشان دوستِ ما هستند
فقط شمارِ کمی از میکروبها بیماری میآورند. به آنها میکروبهای بیماریزا میگویند. بیشترِ میکروبها بیخطرند و بسیاری از آنها به ما کمک میکنند:
- باکتریهایی که شیر را به ماست و پنیر تبدیل میکنند.
- مخمرِ نانوایی، که قارچی بسیار ریز است و خمیرِ نان را پف میدهد.
- باکتریهای روده که به گوارشِ غذا کمک میکنند.
- باکتریها و قارچهایی که در درسِ «چیزی هدر نمیرود» دیدیم: آنها مردهها را تجزیه میکنند و خاک را پربار نگه میدارند.
در خانه امتحان کنید
هشدار
این کار را فقط با یک بزرگتر انجام دهید؛ شیرِ داغ میسوزاند.
- با کمکِ یک بزرگتر، یک لیوان شیر را گرم کنید تا به اندازهی گرمای دستتان برسد، نه داغتر.
- یک قاشق ماستِ آماده در آن هم بزنید و ظرف را بپوشانید.
- ظرف را لای یک پتو یا حوله، در جای گرم، تا صبح بگذارید.
- صبح چه میبینید؟ میلیاردها باکتریِ ماست در شب زیاد شدهاند و شیر را به ماست تبدیل کردهاند.
واژههای این درس
- میکروب - جاندارِ بسیار ریزی که فقط با میکروسکوپ دیده میشود.
- باکتری - میکروبی یکیاختهای که تقریباً همهجا زندگی میکند.
- ویروس - میکروبی بسیار ریزتر از باکتری که فقط درونِ یاختههای جاندارِ دیگر زیاد میشود.
- میکروبِ بیماریزا - میکروبی که بیماری میآورد.
ایدهی اصلی
میکروبها، مثلِ باکتریها و ویروسها، جاندارانی بسیار ریزند که همهجا هستند. فقط شمارِ کمی از آنها بیماری میآورند و بسیاریشان به ما کمک میکنند.