ماهواره‌ها
شما در خانه‌اید و پدربزرگ در شهری دیگر. هر دو کشتیِ المپیک را در همان لحظه از تلویزیون می‌بینید که در آن سرِ دنیا برگزار می‌شود. وقتی کشتی‌گیرِ ایرانی امتیاز می‌گیرد، هر دو در همان ثانیه فریاد می‌زنید. تصویرِ آن سالنِ دور چطور این‌قدر زود به هر دو خانه رسید؟
دستگاهی که دورِ زمین می‌چرخد
بخشی از این کار را ماهواره‌ها انجام می‌دهند. ماهواره دستگاهی است که با موشک به آسمان فرستاده می‌شود و بالای هوا، دورِ زمین می‌چرخد. ماه هم دورِ زمین می‌چرخد، برای همین به این دستگاه‌ها ماهواره (یعنی شبیهِ ماه) می‌گویند. به راهی که ماهواره دورِ زمین می‌پیماید مدار می‌گویند.
ماهواره چرا نمی‌افتد؟ نیروی جاذبه‌ی زمین آن را به طرفِ زمین می‌کشد، اما ماهواره آن‌قدر تند به جلو می‌رود که مدام از کنارِ زمین می‌گذرد و دورِ آن می‌چرخد.
ماهواره‌ی تلویزیونی پیامی را از یک ایستگاه روی زمین می‌گیرد و آن را به جای بسیار بزرگی از زمین برمی‌گرداند. بشقابِ گیرنده‌ی روی پشت‌بام، همان پیام را می‌گیرد.
ماهواره‌ها چه کار می‌کنند؟
امروز هزاران ماهواره دورِ زمین می‌چرخند و کارهای گوناگونی دارند:
- رساندنِ صدا و تصویر: برنامه‌های تلویزیون، تماس‌های تلفنی به جاهای دور و اینترنت در جاهایی که سیم نمی‌رسد.
- عکس گرفتن از هوا: ماهواره‌های هواشناسی از ابرها و طوفان‌ها عکس می‌گیرند تا پیش‌بینیِ هوا بهتر شود.
- پیدا کردنِ جا: گوشی و نقشه‌ی خودروها به کمکِ ماهواره‌ها می‌فهمند کجا هستیم.
- دیدنِ زمین: عکس‌های ماهواره‌ای جنگل‌ها، کشتزارها، سیل و آتش‌سوزی را نشان می‌دهند.
ایران هم ماهواره ساخته و به فضا فرستاده است؛ نخستینِ آن‌ها امید بود که سالِ ۱۳۸۷ با موشکی ساختِ ایران به مدار رفت.
در خانه امتحان کنید
- اگر روی پشت‌بامِ خانه‌ی شما یا همسایه‌ها بشقابِ گیرنده هست، با یک بزرگ‌تر از پنجره یا حیاط به آن نگاه کنید. (روی پشت‌بام نروید.)
- ببینید رویِ بشقاب به کدام طرفِ آسمان است. آیا بشقاب‌های دیگرِ محله هم رو به همان طرف‌اند؟
- چرا فکر می‌کنید همه رو به یک طرف‌اند؟ (کمک: همه پیامِ یک ماهواره را می‌گیرند.)
واژه‌های این درس
- ماهواره - دستگاهی که دورِ زمین می‌چرخد و پیام، صدا، تصویر یا عکس می‌فرستد.
- مدار - راهی که ماهواره یا ماه دورِ زمین می‌پیماید.
- بشقابِ گیرنده - بشقابی که پیامِ ماهواره را می‌گیرد.
ایده‌ی اصلی
ماهواره‌ها دورِ زمین می‌چرخند و صدا، تصویر، پیام و عکس‌های هوا را به سرعت از جایی به جای دیگرِ زمین می‌رسانند.