نیرو میانِ دو جسم است

یک روزِ سرد، ماشینِ پدرِ نیما در کوچه روشن نمی‌شود. پدر می‌گوید: «باید کمی هلش بدهیم.» نیما پشتِ ماشین می‌ایستد و منتظر می‌ماند. ماشین تکان نمی‌خورد. پدر می‌خندد و می‌گوید: «ایستادن کافی نیست، باید دست‌هایت را بگذاری و هل بدهی!» چرا ایستادنِ نیما پشتِ ماشین هیچ اثری نداشت؟

یک نیرو، دو جسم

تا وقتی نیما فقط پشتِ ماشین ایستاده، به آن نیرو وارد نمی‌کند. وقتی دست‌هایش را روی ماشین می‌گذارد و هل می‌دهد، تازه نیرویی پیدا می‌شود. حالا دو جسم با هم کار دارند: نیما و ماشین. نیما ماشین را هل می‌دهد و ماشین ممکن است در جهتِ همان هل راه بیفتد.

پس نیرو همیشه میانِ دو جسم است. یک جسم نیرو را وارد می‌کند و جسمِ دیگر نیرو را می‌گیرد: پای شما و توپ، دستِ شما و در، زمین و سیب. اگر دو جسم هیچ اثری بر هم نگذارند، هیچ نیرویی هم میانشان نیست.

هر دو به هم نیرو وارد می‌کنند

حالا یک بازی را امتحان کنید. با یکی از دوستانتان روبه‌روی هم بایستید و کفِ دست‌هایتان را به هم بچسبانید. اگر شما هل بدهید، دستِ شما هم فشار را حس می‌کند. اگر دوستتان هل بدهد، او هم فشار را در دستِ خودش حس می‌کند. وقتی دو جسم بر هم اثر می‌گذارند، هر دو به هم نیرو وارد می‌کنند، نه فقط یکی.

همین را در کارهای دیگر هم می‌بینید. وقتی با پا به توپ ضربه می‌زنید، توپ هم به پای شما فشار می‌آورد. اگر پابرهنه به توپی سنگین ضربه بزنید، پایتان درد می‌گیرد. کسی که از یک قایقِ کوچک به ساحل می‌پرد، قایق را با پایش به عقب هل می‌دهد و قایق هم او را به جلو هل می‌دهد. به همین دلیل به نیرو اثرِ متقابل هم می‌گوییم.

در خانه امتحان کنید

1. روی یک صندلیِ چرخ‌دار یا روی زمینِ صاف با جوراب بنشینید.
2. دست‌هایتان را روی دیوار بگذارید و دیوار را هل بدهید.
3. چه اتفاقی برای شما افتاد؟ شما دیوار را هل دادید، اما چه کسی شما را هل داد؟

واژه‌های این درس

• اثرِ متقابل - وقتی دو جسم بر هم اثر می‌گذارند و هر دو به هم نیرو وارد می‌کنند.

ایده‌ی اصلی

نیرو همیشه میانِ دو جسم است. اگر دو جسم بر هم اثر نکنند، نیرویی در کار نیست. وقتی یک جسم دیگری را هل می‌دهد یا می‌کشد، آن یکی هم به او نیرو وارد می‌کند.