پیام‌ها در گذرِ زمان
امروز اگر بخواهید به دوستتان در شهری دیگر خبری بدهید، چند ثانیه وقت لازم است: پیامی می‌نویسید و می‌فرستید. اما هزار سال پیش، همین خبر چند روز یا چند هفته در راه بود. مردم در این همه سال چطور پیام فرستاده‌اند؟
از آتش تا تلگراف
- آتش و دود: در روزگارانِ دور، نگهبان‌ها روی بلندی‌ها آتش روشن می‌کردند تا خبرِ آمدنِ دشمن را به برجِ بعدی برسانند. این روش تند بود، اما فقط یک پیامِ ساده را می‌رساند و در هوای ابری و مه‌آلود کار نمی‌کرد.
- چاپار: در ایرانِ باستان، سوارکارانی به نامِ چاپار نامه‌ها را می‌بردند. در راه‌ها، در فاصله‌هایی معین، چاپارخانه ساخته بودند تا سوار اسبِ خسته را با اسبی تازه‌نفس عوض کند و بی‌درنگ راه را ادامه دهد. نامه‌ی بلند را می‌شد فرستاد، اما سفرش باز چند روز طول می‌کشید.
- تلگراف: حدودِ ۱۸۰ سال پیش، مردم یاد گرفتند پیام را با جریانِ برق در سیم بفرستند. هر حرف با چند ضربه‌ی کوتاه و بلند نوشته می‌شد. پیام در یک چشم به هم زدن به شهرِ دیگر می‌رسید، اما باید رمزش را بلد می‌بودید و فقط در اداره‌ی تلگراف می‌شد آن را فرستاد.
از تلفن تا گوشیِ هوشمند
- تلفن، حدودِ ۱۵۰ سال پیش، خودِ صدا را از سیم فرستاد؛ دیگر لازم نبود کسی رمز بلد باشد.
- رادیو و تلویزیون صدا و بعد تصویر را بی‌سیم، به میلیون‌ها خانه با هم رساندند.
- اینترنت رایانه‌ها را در سراسرِ جهان به هم وصل کرد.
- گوشیِ هوشمند همه‌ی این‌ها را در جیبِ ما گذاشت: صدا، تصویر، نامه، نقشه و خبر.
هر فناوری آمد تا مشکلی از فناوریِ پیش از خود را حل کند: تندتر باشد، پیامِ بیشتری ببرد، به جاهای دورتر برسد یا برای همه آسان باشد. این زنجیره هنوز تمام نشده است. شاید شما روزی وسیله‌ای بسازید که امروز هیچ‌کس تصورش را نمی‌کند.
در خانه امتحان کنید
- از پدربزرگ یا مادربزرگ بپرسید وقتی هم‌سنِ شما بودند، چطور با خویشاوندانِ دور حرف می‌زدند.
- بپرسید یک نامه چند روز در راه بود و تلفنِ خانه‌شان چه شکلی داشت.
- جدولی بکشید: فناوریِ زمانِ آن‌ها و فناوریِ امروز. برای هر کدام یک خوبی و یک محدودیت بنویسید.
واژه‌های این درس
- فناوری - ابزارها و روش‌هایی که مردم برای حلِ مشکل‌هایشان می‌سازند.
- چاپار - سوارکاری که در گذشته نامه‌ها را می‌برد؛ چاپارخانه جای عوض کردنِ اسب بود.
- تلگراف - دستگاهی که پیام را با ضربه‌های کوتاه و بلندِ برق در سیم می‌فرستاد.
ایده‌ی اصلی
فناوری‌های ارتباطی، از آتش و چاپار تا تلگراف، تلفن، تلویزیون، اینترنت و گوشیِ هوشمند، یکی پس از دیگری آمدند و هر کدام مشکلی از فناوریِ پیش از خود را حل کردند.