کاوشِ خودتان را طراحی کنید

نیلوفر دو برگه‌ی کاغذِ یکسان دارد. یکی را صاف نگه می‌دارد و دیگری را مچاله می‌کند و توپ می‌کند. هر دو را هم‌زمان از بالای سرش رها می‌کند. توپِ کاغذی زود به زمین می‌رسد، اما برگه‌ی صاف تاب می‌خورد و آرام پایین می‌آید. نیلوفر می‌پرسد: «یعنی هرچه سطحِ کاغذ بزرگ‌تر باشد، دیرتر به زمین می‌رسد؟» این بار شما باید کاوش را طراحی کنید.

نقشه‌ی کاوش

پیش از هر کاری، نقشه را در دفترتان بنویسید:

• پرسش: آیا اندازه‌ی سطحِ کاغذ روی زمانِ افتادنش اثر دارد؟
• پیش‌بینی: «اگر سطحِ کاغذ بزرگ‌تر باشد، پس دیرتر به زمین می‌رسد.»
• چه چیزی را تغییر می‌دهیم؟ شکلِ کاغذ: برگه‌ی صاف، برگه‌ی یک بار تاشده، برگه‌ی دو بار تاشده، و توپِ مچاله.
• چه چیزی را اندازه می‌گیریم؟ زمانِ رسیدن به زمین، با زمان‌سنجِ گوشی.
• چه چیزهایی را ثابت نگه می‌داریم؟ کاغذِ یک‌جور و یک‌اندازه، همان بلندیِ رها کردن، رها کردن بدونِ هُل دادن، و اتاقی که پنجره‌اش بسته است تا باد نیاید.

چرا همه‌ی کاغذها باید یک‌اندازه باشند؟ چون اگر یکی سنگین‌تر باشد، دیگر نمی‌دانیم فرقِ زمان از شکل است یا از سنگینی.

تکرار کنید، میانگین بگیرید

زمانِ افتادنِ کاغذ کوتاه است و دستِ کسی که زمان‌سنج را می‌زند همیشه کمی دیر یا زود می‌جنبد. برای همین هر شکل را پنج بار رها کنید و میانگینِ زمان‌ها را بگیرید. بهتر است یک نفر رها کند و نفرِ دیگر زمان بگیرد.

بعد عددها را در یک جدول بنویسید و نتیجه را در یک جمله بگویید، مثلاً: «هرچه کاغذ را بیشتر تا کردیم و سطحش کوچک‌تر شد، زودتر به زمین رسید.» اگر نتیجه با پیش‌بینی جور نبود، اشکالی ندارد. دانشمند هم همین را یادداشت می‌کند و پرسشِ تازه‌ای می‌سازد.

در خانه امتحان کنید

1. چهار برگه‌ی کاغذِ هم‌اندازه بردارید و آن‌ها را به چهار شکلِ بالا درآورید.
2. هر کدام را پنج بار از روی یک صندلی که یک بزرگ‌تر نگهش داشته، یا از بلندیِ دستِ بالابرده، رها کنید و زمان بگیرید.
3. میانگینِ هر شکل را حساب کنید و یک نمودارِ ستونی یا یک جدول بکشید.
4. نتیجه را در یک یا دو جمله بنویسید. پیش‌بینیِ شما درست بود؟

واژه‌های این درس

• نقشه‌ی کاوش - آنچه پیش از آزمایش می‌نویسیم: پرسش، پیش‌بینی و سه پرسشِ کاوش.
• نتیجه - جمله‌ای که می‌گوید آزمایش چه چیزی را نشان داد.

ایده‌ی اصلی

هر کاوش یک نقشه دارد: پرسش، پیش‌بینی، یک چیز برای تغییر، یک چیز برای اندازه گرفتن و بقیه ثابت. با تکرار و میانگین، نتیجه‌ای می‌گیریم که بشود به آن اعتماد کرد.