اسیدها دورِ ما
یک تکه لواشکِ آلو در دهانتان می‌گذارید و صورتتان جمع می‌شود. لیموترش، سرکه، ماستِ ترش، آب‌غوره و کیوی هم همین مزه را دارند. چه چیزی همه‌ی آن‌ها را ترش می‌کند؟
اسیدهای خوراکی
مزه‌ی ترش از موادی به نام اسید است. در لیمو و پرتقال اسیدی هست که به آن جوهرِ لیمو می‌گویند. سرکه هم اسیدی دارد که از تخمیرِ انگور یا سیب درست می‌شود، و ترشیِ ماست از اسیدی است که باکتری‌ها از شیر می‌سازند. این‌ها اسیدهای خوراکیاند: ضعیف‌اند و در اندازه‌ی معمول برای بدن خطری ندارند.
اسیدهای صنعتی
اسیدهای دیگری هم هستند که خیلی قوی‌اند. در کارخانه‌ها، از جمله کارخانه‌ی کاغذسازی، از آن‌ها استفاده می‌کنند. یکی از آن‌ها جوهرنمک است که در خانه‌ها هم گاهی برای پاک کردنِ سنگِ دستشویی به کار می‌رود. اسیدهای صنعتی پوست را می‌سوزانند، بخارشان به ریه آسیب می‌زند و خوردنشان کشنده است.
هشدار
اسیدهای صنعتی مثلِ جوهرنمک را هرگز لمس نکنید، بو نکنید و نچشید. هیچ‌وقت آن‌ها را با پاک‌کننده‌های دیگر مثلِ آب ژاول مخلوط نکنید؛ گازِ سمی درست می‌شود. فقط بزرگ‌ترها، با دستکش و در جای پُرهوا، با آن‌ها کار می‌کنند.
اسید را چطور پیدا کنیم؟
ما نمی‌توانیم هر چیزی را بچشیم تا بفهمیم اسید دارد یا نه. دانشمندان از شناساگر استفاده می‌کنند: ماده‌ای که رنگش در اسید عوض می‌شود. کاغذِ پی‌اچ یکی از آن‌هاست. در آشپزخانه هم یک شناساگرِ خوب داریم: آبِ کلم‌قرمز. این آب بنفش است، اما وقتی اسید به آن برسد، صورتی یا قرمز می‌شود.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر:
- چند برگِ کلم‌قرمز را ریز کنید، در کاسه‌ای آبِ داغ بریزید و بگذارید سرد شود. آبِ بنفش را صاف کنید.
- این آب را در سه لیوان بریزید.
- در لیوانِ اول کمی سرکه، در دومی کمی آب‌لیمو و در سومی کمی آبِ معمولی بریزید.
- رنگ‌ها را مقایسه کنید. کدام لیوان‌ها اسید داشتند؟
واژه‌های این درس
- اسید - ماده‌ای که مزه‌ی ترش دارد و رنگِ شناساگر را عوض می‌کند.
- اسید خوراکی - اسیدِ ضعیفی که در خوراکی‌ها هست، مثلِ اسیدِ لیمو و سرکه.
- اسید صنعتی - اسیدِ قوی‌ای که در کارخانه‌ها به کار می‌رود و خطرناک است.
- شناساگر - ماده‌ای که با تغییرِ رنگ نشان می‌دهد چیزی اسید دارد یا نه.
ایده‌ی اصلی
اسیدها مزه‌ی ترش دارند. اسیدهای خوراکی ضعیف‌اند، اما اسیدهای صنعتی قوی و خطرناک‌اند. با شناساگر، بی‌آنکه چیزی را بچشیم، اسید را پیدا می‌کنیم.