پیش از کاغذ
مادربزرگِ سارا یک جعبه‌ی قدیمی دارد پر از نامه‌های زرد شده. سارا یکی را برمی‌دارد و می‌خواند. تاریخِ آن مالِ پنجاه سال پیش است. سارا فکر می‌کند: «اگر کاغذ نبود، مادربزرگ این حرف‌ها را روی چه می‌نوشت؟ مردم هزاران سال پیش چطور چیزی را یادداشت می‌کردند؟»
نوشتن، پیش از کاغذ
آدم‌ها خیلی پیش از کاغذ هم می‌خواستند چیزهایی را که می‌دانند نگه دارند. هر جا هر چه دمِ دستشان بود به کار می‌بردند:
- روی دیوارِ غار با رنگِ خاک و زغال نقاشی می‌کشیدند.
- روی لوحِ گِلی با یک چوبِ نوک‌تیز خط می‌انداختند و گِل را خشک یا پخته می‌کردند. هزاران لوحِ گلی از تخت‌جمشید پیدا شده است.
- روی سنگ می‌تراشیدند، مثلِ سنگ‌نوشته‌ی بیستون در کرمانشاه.
- روی پوستِ جانوران، که نازک و صاف می‌شد، و روی چوب و برگِ نخل می‌نوشتند.
خوبی‌ها و دردسرها
هر کدام از این راه‌ها خوبی و بدی داشت. نوشته‌ی روی سنگ هزاران سال می‌ماند، اما تراشیدنش ماه‌ها طول می‌کشید و نمی‌شد آن را جابه‌جا کرد. لوحِ گلی ارزان بود، اما سنگین بود و زود می‌شکست. پوست سبک بود و لوله می‌شد، اما گران بود، چون برای هر چند برگ باید جانوری را می‌کشتند. با زیاد شدنِ مردم و دانسته‌هایشان، این مواد دیگر کافی نبود و آدم‌ها دنبالِ چیزِ بهتری گشتند.
موادِ طبیعی
سنگ، گِل، چوب، پوست، پشم و پنبه را در طبیعت پیدا می‌کنیم. آدم‌ها آن‌ها را کمی می‌برند، می‌تراشند یا خشک می‌کنند، اما خودِ ماده همان است که در طبیعت بود. به این مواد مواد طبیعی می‌گوییم.
در خانه امتحان کنید
- یک تکه خمیرِ بازی یا گِل را صاف کنید تا مثلِ یک لوح شود.
- با نوکِ یک خلال‌دندان، اسمِ خود را رویش بنویسید.
- حالا همان اسم را روی کاغذ با مداد بنویسید. کدام زودتر تمام شد؟ کدام را راحت‌تر می‌شود در کیف گذاشت؟
- فهرستی از پنج چیزِ خانه که از موادِ طبیعی ساخته شده‌اند بنویسید.
واژه‌های این درس
- لوح - صفحه‌ای صاف از گِل یا سنگ که روی آن می‌نوشتند.
- سنگ‌نوشته - نوشته‌ای که روی سنگ تراشیده‌اند.
- مواد طبیعی - موادی که در طبیعت پیدا می‌شوند، مثلِ سنگ، چوب، پشم و پنبه.
ایده‌ی اصلی
پیش از کاغذ، مردم روی موادِ طبیعی مثلِ سنگ، گِل، چوب و پوست می‌نوشتند. هر کدام دردسری داشت، و همین آدم‌ها را به ساختنِ چیزِ بهتری رساند.