دفاعِ بدن

میکروب‌ها همه‌جا هستند: در هوایی که نفس می‌کشیم، روی میز و روی دستِ ما. پس چرا ما بیشترِ روزهای سال سالمیم؟ چون بدنِ ما مثلِ قلعه‌ای است که دو دیوار دارد.

سدِ اول: پوست و مخاط

پوست دیواری محکم دورِ بدن است و نمی‌گذارد میکروب‌ها وارد شوند. اما اگر زخمی یا خراشیده شود، دری برای میکروب‌ها باز می‌شود. برای همین زخم را می‌شوییم و می‌پوشانیم.

راه‌هایی هم که به درونِ بدن می‌روند نگهبان دارند. درونِ بینی و راه‌های تنفسی را لایه‌ی چسبناکی به نامِ مخاط پوشانده است. میکروب‌ها و گردوخاک به مخاط می‌چسبند و با عطسه، سرفه یا فین کردن بیرون می‌روند. اشکِ چشم و بزاقِ دهان هم میکروب‌ها را می‌شویند، و اسیدِ معده بیشترِ میکروب‌های غذا را از بین می‌برد.

سدِ دوم: گویچه‌های سفید

اگر میکروب‌ها از سدِ اول بگذرند، به سپاهِ بدن می‌رسند: گویچه‌های سفید که در خون و همه‌جای بدن می‌گردند. بعضی از آن‌ها خودشان را دورِ میکروب می‌پیچند و آن را می‌خورند. به این گویچه‌ها بیگانه‌خوار می‌گویند.

گویچه‌های سفیدِ دیگری موادی به نامِ پادتن می‌سازند. هر پادتن فقط به یک جور میکروب می‌چسبد، مثلِ کلیدی که فقط به یک قفل می‌خورد. پادتن میکروب را از کار می‌اندازد و بیگانه‌خوارها آن را راحت‌تر می‌خورند. بدن این پادتن‌ها را به یاد می‌سپارد. اگر همان میکروب دوباره بیاید، بدن خیلی تندتر آماده‌ی جنگ است.

خوابِ کافی، غذای گوناگون، ورزش و شستنِ دست‌ها به سپاهِ بدن کمک می‌کنند تا قوی بماند.

در خانه امتحان کنید

1. دو بشقابِ تمیز بردارید. کفِ یکی را با یک قاشق عسل یا شیره چرب کنید و دیگری را خشک بگذارید.
2. یک قاشق آرد را از بالای هر بشقاب آرام فوت کنید تا روی بشقاب بنشیند.
3. بشقاب‌ها را آرام برگردانید و کمی تکان دهید. آرد روی کدام بشقاب ماند؟ مخاطِ بینی هم مثلِ عسل، گردوخاک و میکروب‌ها را نگه می‌دارد.

واژه‌های این درس

• سدِ دفاعی - چیزی در بدن که جلوی میکروب‌ها را می‌گیرد.
• مخاط - لایه‌ی چسبناکی که درونِ بینی و راه‌های تنفسی را پوشانده است.
• گویچه‌ی سفید - یاخته‌ای در خون که با میکروب‌ها می‌جنگد.
• بیگانه‌خوار - گویچه‌ی سفیدی که میکروب‌ها را می‌خورد.
• پادتن - ماده‌ای که گویچه‌های سفید می‌سازند و به یک جور میکروب می‌چسبد و آن را از کار می‌اندازد.

ایده‌ی اصلی

پوست و مخاط سدِ اولِ دفاعِ بدن‌اند و جلوی ورودِ میکروب‌ها را می‌گیرند. اگر میکروبی وارد شود، گویچه‌های سفید آن را می‌خورند یا با پادتن از کار می‌اندازند.