انبارِ غذای گیاه

سیب‌زمینی زیرِ خاک بزرگ می‌شود و هیچ برگی ندارد. اما در درسِ «ردِ نشاسته» دیدیم که پر از نشاسته است. این همه نشاسته از کجا آمده است؟

غذا از برگ به انبار می‌رود

غذایی که برگ می‌سازد همان‌جا نمی‌ماند. آوندها آن را به همه‌ی بخش‌های گیاه می‌برند. هر بخش مقداری از آن را مصرف می‌کند و گیاه بقیه را در جاهایی انبار می‌کند تا بعداً به کارش بیاید، مثلاً برای زمستان، یا برای دانه‌ای که می‌خواهد بروید.

سیب‌زمینی بخشی از ساقه‌ی گیاه است که زیرِ خاک چاق شده است. برگ‌های بوته‌ی سیب‌زمینی در آفتاب غذا می‌سازند و آوندها آن را پایین می‌فرستند تا در سیب‌زمینی به شکلِ نشاسته انبار شود. گیاه غذا را جز نشاسته به شکلِ روغن و قند هم انبار می‌کند.

• دانه‌ها: گندم، برنج، جو و لوبیا پر از نشاسته‌اند. تخمه‌ی آفتابگردان، گردو و کنجد پر از روغن‌اند. دانه این غذا را برای گیاهچه‌ای نگه می‌دارد که از آن می‌روید.
• ساقه‌ی زیرِ خاک: سیب‌زمینی.
• ریشه: هویج و چغندر قند و نشاسته انبار می‌کنند.
• میوه: موزِ نارس پر از نشاسته است و زیتون پر از روغن.

گیاهان تولیدکننده‌اند

نانی که می‌خورید از گندم است. برنج و سیب‌زمینی و روغنِ آشپزخانه هم از گیاهان‌اند. حتی شیر و تخم‌مرغ هم از گیاهان می‌آیند، چون گاو علف می‌خورد و مرغ دانه. همه‌ی جانداران غذایشان را، مستقیم یا با یک واسطه، از غذایی می‌گیرند که گیاهان ساخته‌اند. گیاهان هم خودشان از این غذا استفاده می‌کنند. چون گیاهان غذا را می‌سازند، به آن‌ها تولیدکننده می‌گویند.

در خانه امتحان کنید

1. یک کاغذِ سفید بردارید و سه خانه رویش بکشید.
2. در خانه‌ی اول یک مغزِ گردو، در دومی یک تخمه‌ی آفتابگردانِ پوست‌کنده و در سومی یک تکه سیب‌زمینی را محکم روی کاغذ بمالید.
3. ده دقیقه صبر کنید و کاغذ را جلوی نور بگیرید. کدام خانه لکه‌ی شفافی دارد که خشک نمی‌شود؟ آن لکه نشانه‌ی روغن است.

واژه‌های این درس

• انبار کردن - نگه داشتنِ غذا برای بعد.
• تولیدکننده - جانداری که غذای خودش را می‌سازد؛ گیاهان تولیدکننده‌اند.

ایده‌ی اصلی

گیاه غذایی را که در برگ می‌سازد به دانه، ساقه، ریشه و میوه می‌فرستد و به شکلِ نشاسته یا روغن انبار می‌کند. همه‌ی جانداران غذایشان را از گیاهان می‌گیرند، پس گیاهان تولیدکننده‌اند.