نیرو در ورزش
زنگِ ورزش است. در یک گوشه‌ی حیاط، بچه‌ها فوتبال بازی می‌کنند. کمی آن‌طرف‌تر، چند نفر بسکتبال تمرین می‌کنند. یکی طناب می‌زند و یکی با دوچرخه دورِ حیاط می‌چرخد. همه‌ی این کارها خیلی با هم فرق دارند. اما یک چیز در همه‌شان یکی است. آن چیز چیست؟
هل دادن و کشیدن
پارسال دیدیم که هل دادن یا کشیدنِ یک چیز یعنی به آن نیرو وارد کردن. وقتی به توپ ضربه می‌زنید، با پا آن را هل می‌دهید. وقتی توپِ بسکتبال را پرتاب می‌کنید، با دست آن را هل می‌دهید. وزنه‌بردار وزنه را رو به بالا می‌کشد و دوچرخه‌سوار با پا رکاب را هل می‌دهد.
نیرو را نمی‌بینیم. اما اثرش را می‌بینیم: توپ راه می‌افتد، وزنه بالا می‌رود، دوچرخه جلو می‌رود. برای همین در تصویرها نیرو را با یک پیکان نشان می‌دهیم. جهتِ پیکان جهتِ هل دادن یا کشیدن است. پیکانِ بزرگ‌تر یعنی نیروی بیشتر.
هل می‌دهیم یا می‌کشیم؟
بیرون از ورزش هم همیشه نیرو وارد می‌کنیم. وقتی کشوی میز را می‌بندید، آن را هل می‌دهید. وقتی درِ اتاق را با دستگیره باز می‌کنید، آن را به طرفِ خودتان می‌کشید. کیف را که از روی زمین برمی‌دارید، آن را رو به بالا می‌کشید.
گاهی هم هل می‌دهیم و هم می‌کشیم. در پاروزدن، پارو را در آب به عقب هل می‌دهید و دسته‌اش را به طرفِ خودتان می‌کشید. فکر کنید: آیا می‌توانید چیزی را بدونِ هل دادن یا کشیدن جابه‌جا کنید؟ امتحان کنید. پاسخ «نه» است: برای اینکه چیزی حرکت کند، کسی یا چیزی باید آن را هل بدهد یا بکشد.
در خانه امتحان کنید
- جدولی با دو ستون بکشید: «هل دادن» و «کشیدن».
- در یک روز، ده کاری را که با دست یا پا انجام می‌دهید یادداشت کنید: بستنِ در، برداشتنِ لیوان، شوت کردنِ توپ...
- هر کار را در ستونِ درست بنویسید. کدام کارها در هر دو ستون جا می‌گیرند؟
واژه‌های این درس
- نیرو - هل دادن یا کشیدنِ یک چیز.
- پیکانِ نیرو - پیکانی که جهتِ نیرو را نشان می‌دهد؛ بزرگ‌تر بودنش یعنی نیروی بیشتر.
ایده‌ی اصلی
در هر ورزش و هر کارِ روزانه، چیزی را هل می‌دهیم یا می‌کشیم. هل دادن و کشیدن یعنی نیرو وارد کردن.