فاضلابِ کارخانه
پدربزرگِ رضا می‌گوید در جوانی‌اش آبِ رودخانه‌ی کنارِ روستا آن‌قدر زلال بود که ماهی‌ها را از بالای پل می‌دید. امروز کمی بالاتر از روستا کارخانه‌ای ساخته شده است. بعضی روزها آبِ رودخانه کف دارد، رنگش عوض شده و بوی بدی می‌دهد. چه اتفاقی برای رودخانه افتاده است؟
کارخانه و آب
بسیاری از کارخانه‌ها آبِ زیادی لازم دارند. در کارخانه‌ی کاغذسازی، چیپسِ چوب در آب پخته می‌شود، خمیر با آب شسته می‌شود و ورقه‌ی کاغذ پر از آب است تا خشک شود. آبی که از این کارها بیرون می‌آید دیگر آبِ پاک نیست. به آن فاضلاب می‌گوییم. فاضلابِ کارخانه ممکن است اسید، رنگ، موادِ سفیدکننده و تکه‌های ریزِ چوب داشته باشد و حتی داغ باشد.
وقتی فاضلاب به رودخانه می‌رسد
در سال‌های پیش دیدیم که همه‌ی جانداران به آبِ پاک نیاز دارند. اگر فاضلاب بی‌تصفیه در رودخانه ریخته شود:
- اسید و موادِ سمی ماهی‌ها و قورباغه‌ها را بیمار می‌کنند یا می‌کشند.
- رنگ و کف جلوی نورِ خورشید را می‌گیرند و گیاهانِ زیرِ آب نمی‌توانند غذا بسازند.
- کشاورزانی که با این آب کشتزار را آبیاری می‌کنند، خاکشان کم‌کم آلوده می‌شود.
- آلودگی ممکن است به چاه‌ها و آب‌های زیرزمینی هم برسد.
راه‌حل‌ها
کارخانه‌ها باید پیش از رها کردنِ فاضلاب، آن را در تصفیه‌خانه پاک کنند: تکه‌های جامد را ته‌نشین کنند، اسید را بی‌اثر کنند و آلودگی را بگیرند. بسیاری از کارخانه‌ها همان آبِ تصفیه‌شده را دوباره به کار می‌برند. بازیافتِ کاغذ هم کمک می‌کند، چون ساختنِ کاغذ از کاغذِ کهنه آب و برق و موادِ شیمیاییِ کمتری می‌خواهد.
در خانه امتحان کنید
- یک لیوان آب بردارید و چند قطره رنگِ خوراکی و کمی خاک در آن بریزید؛ این فاضلابِ کوچکِ شماست.
- یک دستمال‌کاغذی یا صافیِ قهوه را در یک قیف بگذارید و آبِ کثیف را از آن رد کنید.
- خاک جدا شد؟ رنگ چطور؟ این نشان می‌دهد چرا تصفیه‌ی فاضلاب بیش از یک مرحله دارد.
- این آب را ننوشید و روی گیاه نریزید.
واژه‌های این درس
- فاضلاب - آبی که پس از استفاده در خانه یا کارخانه آلوده شده است.
- تصفیه‌خانه - جایی که آلودگیِ آب را می‌گیرند تا دوباره پاک شود.
- آلوده - چیزی که موادِ زیان‌آور در آن ریخته شده است.
ایده‌ی اصلی
فاضلابِ کارخانه اسید، رنگ و مواد سمی دارد و اگر بی‌تصفیه رها شود، رودخانه، جانورانش و کشتزارها را آلوده می‌کند. تصفیه‌ی فاضلاب و بازیافت از آب‌ها نگهداری می‌کنند.