ردِ نشاسته
مادرِ مهسا برای درست کردنِ فرنی، از جعبه‌ای کمی پودرِ سفید برمی‌دارد: نشاسته. نشاسته را از گندم، ذرت یا سیب‌زمینی می‌گیرند. برگ‌ها هم غذایی را که می‌سازند به شکلِ نشاسته نگه می‌دارند. اما نشاسته‌ی درونِ برگ دیده نمی‌شود. چطور می‌شود فهمید که برگی نشاسته دارد؟
محلولِ ید، ردیابِ نشاسته
محلولِ ید مایعی قهوه‌ای است. اگر روی چیزی که نشاسته ندارد بچکد، همان‌طور قهوه‌ای یا زرد می‌ماند. اما روی نشاسته رنگش عوض می‌شود و آبیِ تیره، نزدیک به سیاه می‌شود. پس محلولِ ید به ما می‌گوید کجا نشاسته هست.
اگر روی خوراکی‌های مختلف یک قطره محلولِ ید بچکانیم، روی برشِ سیب‌زمینی، نان و برنجِ پخته آبیِ تیره می‌شود. اما روی شکر، نمک و روغن قهوه‌ای می‌ماند، چون نشاسته ندارند.
نشاسته در برگ
در آزمایشگاه می‌شود برگ را هم با محلولِ ید آزمود. اما رنگِ سبزِ برگ نمی‌گذارد تغییرِ رنگ دیده شود، پس معلم اول با روشی ایمن سبزینه را از برگ بیرون می‌آورد و برگ کم‌رنگ می‌شود. بعد روی آن محلولِ ید می‌ریزد.
نتیجه جالب است: برگی که چند ساعت در آفتاب بوده آبیِ تیره می‌شود، یعنی پر از نشاسته است. اما برگی از گیاهی که دو روز در تاریکی مانده، رنگِ ید را نمی‌گیرد و زرد و قهوه‌ای می‌ماند. گیاه در تاریکی نمی‌تواند غذا بسازد و نشاسته‌ی برگ‌هایش را هم مصرف کرده است. این آزمایش نشان می‌دهد که برگ در نور غذا می‌سازد و انرژیِ نورِ خورشید را در نشاسته ذخیره می‌کند.
در خانه امتحان کنید
- با کمکِ یک بزرگ‌تر، از جعبه‌ی کمک‌های اولیه کمی محلولِ ید (بتادین) بردارید و در یک لیوان با چند قاشق آب رقیقش کنید.
- روی یک بشقابِ کهنه یک برشِ نازکِ سیب‌زمینی، کمی نان، کمی شکر و یک برشِ سیب بگذارید.
- با قطره‌چکان روی هر کدام یک قطره بچکانید. کدام‌ها آبیِ تیره شدند؟ سیب چه شد؟
هشدار
محلولِ ید خوردنی نیست و لباس و پوست را رنگی می‌کند. خوراکی‌هایی را که آزمودید نخورید و دور بریزید و بعد دست‌هایتان را بشویید.
واژه‌های این درس
- نشاسته - ماده‌ای غذایی که گیاه غذای ساخته‌شده‌اش را به شکلِ آن نگه می‌دارد.
- محلولِ ید - مایعی قهوه‌ای که روی نشاسته آبیِ تیره می‌شود.
ایده‌ی اصلی
محلولِ ید روی نشاسته آبیِ تیره می‌شود. برگی که در نور بوده نشاسته دارد، چون برگ غذایی را که با نورِ خورشید می‌سازد به شکلِ نشاسته نگه می‌دارد.