آهن در کارخانه
هر سال در دنیا میلیون‌ها تُن کاغذ ساخته می‌شود؛ آن‌قدر زیاد که با دست و توریِ چوبی هرگز نمی‌شد ساختش. این کار را کارخانه‌های بزرگ می‌کنند. اگر وارد یکی از آن‌ها شوید، صدای غرّشِ دستگاه‌ها را می‌شنوید و غلتک‌هایی می‌بینید که از قدِ یک آدم بلندترند. این دستگاه‌های غول‌پیکر از چه ساخته شده‌اند؟
ماشینِ کاغذسازی
در کارخانه‌ی کاغذسازی، چوب‌خردکن تنه‌ها را به چیپس تبدیل می‌کند. دیگ‌های بزرگ چیپس‌ها را با آب و مواد شیمیایی می‌پزند. بعد خمیر روی توریِ بلندی پهن می‌شود و ورقه‌ی خیسِ کاغذ از میانِ ده‌ها غلتکِ داغ رد می‌شود تا فشرده و خشک شود. تقریباً همه‌ی این بخش‌ها از آهن یا فولاد ساخته شده‌اند. فولاد همان آهن است که کمی مواد دیگر با آن مخلوط کرده‌اند تا محکم‌تر شود و دیرتر زنگ بزند.
چرا آهن؟
چرا غلتک را از چوب یا پلاستیک نمی‌سازند؟ چون:
- آهن محکم است. غلتک باید هر روز ساعت‌ها ورقه را با فشارِ زیاد بفشارد و نشکند.
- آهن سخت است. سطحش زود ساییده و خط‌دار نمی‌شود، پس کاغذ صاف درمی‌آید.
- آهن گرما را تحمل می‌کند و خوب رسانا است. غلتک‌های خشک‌کن را از داخل با بخار داغ می‌کنند. آهن گرما را به خوبی به کاغذ می‌رساند و در این گرما نرم نمی‌شود، اما چوب می‌سوزد و پلاستیک ذوب می‌شود.
پارسال دیدیم که آهن در هوای مرطوب زنگ می‌زند. در کارخانه این دشمنِ آهن را با رنگ، روغن و فولادِ زنگ‌نزن دور نگه می‌دارند.
در خانه امتحان کنید
- در خانه پنج چیزِ آهنی یا فولادی پیدا کنید، مثلِ قیچی، میخ، قابلمه، چاقو یا پیچ.
- برای هر کدام بنویسید چرا از آهن ساخته شده است: چون محکم است، چون سخت است، یا چون گرما را تحمل می‌کند؟
- اگر همان چیز را از چوب یا پلاستیک می‌ساختند، چه اتفاقی می‌افتاد؟
واژه‌های این درس
- فلز - ماده‌ای مثلِ آهن، مس یا آلومینیم که معمولاً سخت و براق است و گرما و برق را خوب رد می‌کند.
- فولاد - آهنی که کمی مواد دیگر با آن مخلوط کرده‌اند تا محکم‌تر شود.
- غلتک - استوانه‌ای که می‌چرخد و چیزی را صاف یا فشرده می‌کند.
ایده‌ی اصلی
دستگاه‌های بزرگِ کارخانه را از آهن و فولاد می‌سازند، چون این فلزها محکم و سخت‌اند و گرما را تحمل می‌کنند.