گیاهانی که حشره شکار می‌کنند

مگسی روی برگِ عجیبی می‌نشیند که شبیهِ دهانی باز با دندانه‌های ریز است. مگس دو بار به موهای ریزِ روی برگ می‌خورد و ناگهان، در کم‌تر از یک ثانیه، دو نیمه‌ی برگ به هم بسته می‌شوند. مگس گیر افتاده است. مگر گیاهان غذایشان را خودشان نمی‌سازند؟

برگ‌هایی که تله‌اند

در درسِ «برگ غذا می‌سازد» دیدیم که گیاه غذایش را با نورِ خورشید می‌سازد. اما چند صد نوع گیاه هستند که برگ‌هایشان، جز ساختنِ غذا، کارِ دیگری هم می‌کنند: حشره شکار می‌کنند. به آن‌ها گیاهانِ گوشت‌خوار یا حشره‌خوار می‌گویند. برگِ هر کدام به شکلِ تله‌ای درآمده است:

• ونوسِ مگس‌گیر برگی دولَت دارد که مثلِ دهان باز و بسته می‌شود. وقتی حشره‌ای دو بار پشتِ هم به موهای حساسِ درونِ آن بخورد، تله بسته می‌شود.
• گیاهِ کوزه‌ای برگی دارد که مثلِ کوزه یا لیوانی دراز است. لبه‌اش لیز و خوش‌بوست. حشره برای بو می‌آید، سُر می‌خورد و در مایعِ تهِ کوزه می‌افتد.
• گیاهِ شبنم برگ‌هایی پر از موهای ریز دارد که سرِ هر کدام قطره‌ای چسبناک، مثلِ شبنم، برق می‌زند. حشره به آن می‌چسبد.

پس از شکار، گیاه مایعی بیرون می‌دهد که بدنِ نرمِ حشره را آرام‌آرام حل می‌کند و گیاه مواد آن را جذب می‌کند.

چرا گوشت‌خوار؟

این گیاهان سبزند و سبزینه دارند، پس مثلِ گیاهانِ دیگر با فتوسنتز غذا می‌سازند. حشره غذای اصلیِ آن‌ها نیست. اما بیشترشان در زمین‌های باتلاقی و خیس زندگی می‌کنند که خاکشان فقیر است و بعضی از موادی را که گیاه برای ساختنِ بدنش لازم دارد ندارد. گیاه این مواد را از بدنِ حشره‌ها می‌گیرد. یعنی گیاهِ گوشت‌خوار همه‌ی موادِ موردِ نیازش را نمی‌تواند خودش بسازد یا از خاک بگیرد، و برگ‌هایش کم‌کم به شکلِ تله درآمده‌اند.

در خانه امتحان کنید

1. یک کاغذِ سبز را از وسط تا کنید و لبه‌های بازش را مثلِ دندانه ببُرید. این تله‌ی ونوسِ شماست.
2. یک دکمه را در آن بگذارید و تله را ببندید. دندانه‌ها چطور راهِ فرار را می‌بندند؟
3. اگر در گل‌فروشی گیاهِ گوشت‌خوار دیدید، فقط نگاهش کنید. هر بار که تله بی‌دلیل بسته شود، گیاه انرژی از دست می‌دهد، و به آن تکه‌ی گوشت هم ندهید.

واژه‌های این درس

• گیاهِ گوشت‌خوار - گیاهی که با برگ‌های تله‌مانندش حشره شکار می‌کند و مواد بدنش را جذب می‌کند.
• باتلاق - زمینی همیشه خیس و گل‌آلود که خاکش مواد کمی دارد.

ایده‌ی اصلی

گیاهانِ گوشت‌خوار هم با فتوسنتز غذا می‌سازند، اما در خاک‌های فقیر زندگی می‌کنند و برگ‌هایشان تله‌هایی شده‌اند که حشره شکار می‌کنند تا موادی را که خاک ندارد به دست آورند.