کاغذ از کاغذ
آخرِ سالِ تحصیلی است. سامان کمدش را خالی می‌کند و یک کوه دفتر و برگه‌ی کهنه پیدا می‌کند. می‌خواهد همه را در سطلِ زباله بریزد، اما مادرش می‌گوید: «صبر کن! این‌ها می‌توانند دوباره کاغذ شوند.» کاغذِ کهنه چطور کاغذِ نو می‌شود؟
کاغذ دوباره خمیر می‌شود
دیدیم که کاغذ از رشته‌های ریزِ چوب ساخته شده است. اگر کاغذِ کهنه را در آب بخیسانیم و هم بزنیم، این رشته‌ها دوباره از هم باز می‌شوند و خمیر کاغذ درست می‌شود. کارخانه‌های بازیافت کاغذهای کهنه را جمع می‌کنند، جوهر و منگنه و چسب را از خمیر جدا می‌کنند و از آن دوباره کاغذ، مقوا و جعبه می‌سازند.
چرا بازیافت مهم است؟
برای ساختنِ کاغذ از چوب باید درخت برید. درخت‌ها هوا را پاک می‌کنند، خانه‌ی جانوران‌اند و ریشه‌هایشان خاک را نگه می‌دارد. هر تُن کاغذی که از کاغذِ کهنه ساخته شود، یعنی درخت‌های کمتری که بریده می‌شوند. ساختنِ کاغذ از کاغذِ کهنه آب و برقِ کمتری هم می‌خواهد تا ساختنش از تنه‌ی درخت، و زباله‌ی کمتری هم به زباله‌دان‌ها می‌رود.
اما هر کاغذی بازیافت نمی‌شود. جعبه‌ی پیتزای چرب، دستمال‌کاغذیِ کثیف و لیوانِ کاغذیِ روکش‌دار خمیرِ خوبی نمی‌دهند. کاغذ را هم نمی‌شود بی‌نهایت بار بازیافت کرد؛ هر بار رشته‌هایش کوتاه‌تر می‌شوند. برای همین بهترین کار این است که اول کمتر کاغذ هدر بدهیم: پشت و روی برگه را بنویسیم و دفترِ نیمه‌کاره را دور نیندازیم.
هشدار
در خانه برای سفید کردنِ خمیر از آب ژاول یا سفیدکننده‌های دیگر استفاده نکنید. این مواد برای پوست و چشم خطرناک‌اند و هیچ‌وقت نباید با پاک‌کننده‌های دیگر مخلوط شوند.
در خانه امتحان کنید
با کمک یک بزرگ‌تر:
- چند برگه‌ی کاغذِ باطله را ریز ریز پاره کنید و یک شب در کاسه‌ای آب بخیسانید.
- فردا آن را با دست یا همزن آن‌قدر هم بزنید تا خمیرِ نرمی شود.
- یک تکه پارچه‌ی کهنه را روی سینی پهن کنید، یک مشت خمیر را آبکش کنید و رویش نازک پهن کنید.
- با اسفنج رویش را فشار دهید تا آبش برود و بگذارید دو روز کنارِ پنجره خشک شود.
واژه‌های این درس
- بازیافت - ساختنِ چیزِ تازه از موادِ چیزی که دیگر به کار نمی‌آید.
- کاغذ باطله - کاغذی که استفاده شده و دیگر به کارش نمی‌آوریم.
ایده‌ی اصلی
کاغذِ کهنه دوباره خمیر می‌شود و کاغذِ نو می‌دهد. بازیافت درخت‌ها، آب و انرژی را نگه می‌دارد، و بهتر از آن، کمتر هدر دادنِ کاغذ است.