کار با میکروسکوپ
نرگس اولین بار که در آزمایشگاهِ مدرسه پشتِ میکروسکوپ نشست، فقط یک لکهی تار و روشن دید. عدسیِ بلند را جلو آورده بود و پیچ را تند چرخانده بود. معلم لبخند زد و گفت: «میکروسکوپ ترتیب دارد.» این ترتیب چیست؟
از کم شروع کنید
برای دیدنِ یک نمونه، این کارها را به ترتیب انجام دهید:
- صفحهی میکروسکوپ را با پیچ تنظیم تا پایینترین جا ببرید.
- صفحهی چرخان را بچرخانید تا کوتاهترین عدسیِ شیئی، یعنی کمترین بزرگنمایی، بالای سوراخِ صفحه بیاید.
- لام را روی صفحه بگذارید، طوری که نمونه درست بالای سوراخِ نور باشد، و با گیرهها نگهش دارید. لامپ را روشن کنید.
- از عدسیِ چشمی نگاه کنید و پیچ تنظیم را آهسته بچرخانید تا تصویر واضح شود.
- لام را آرام جابهجا کنید تا چیزی که میخواهید ببینید وسطِ دایرهی روشن بیاید.
- حالا عدسیِ متوسط و بعد عدسیِ بلند را بیاورید و هر بار پیچ را فقط کمی بچرخانید.
چرا از کم شروع میکنیم؟ با بزرگنماییِ کم، بخشِ بزرگتری از نمونه دیده میشود و پیدا کردنِ چیزی که دنبالش هستیم آسان است. با بزرگنماییِ زیاد، تکهی کوچکتری را بزرگتر میبینیم. اگر از اول عدسیِ بلند را بیاوریم، مثلِ این است که بخواهیم کسی را در یک شهر پیدا کنیم و فقط از سوراخِ کلید نگاه کنیم.
بزرگنمایی را حساب کنید
روی هر عدسی عددی نوشتهاند که میگوید آن عدسی چند برابر بزرگ میکند. بزرگنماییِ میکروسکوپ از ضربِ این دو عدد به دست میآید. اگر روی عدسیِ چشمی ۱۰ و روی عدسیِ شیئی ۴۰ نوشته باشد، نمونه ۴۰۰ برابر بزرگتر دیده میشود، چون ۱۰ ضرب در ۴۰ میشود ۴۰۰.
آنچه را میبینید بکشید
دانشمندان هر چیزی را که زیرِ میکروسکوپ میبینند در دفترشان میکشند. شما هم یک دایره بکشید، آنچه را درونِ دایرهی روشن میبینید در آن بکشید و بزرگنمایی را کنارش بنویسید. یک نقاشیِ ساده و درست از یک نقاشیِ زیبا ولی خیالی بهتر است.
در خانه امتحان کنید
- با دوربینِ گوشی، با اجازهی بزرگترها، از یک برگ عکس بگیرید و کمکم بزرگنمایی را زیاد کنید.
- اول با بزرگنماییِ کم یک رگبرگ را پیدا کنید و آن را وسطِ صفحه بیاورید. بعد بزرگنمایی را بیشتر کنید.
- حالا برعکس امتحان کنید: از اول بزرگنمایی را زیاد کنید و دنبالِ همان رگبرگ بگردید. کدام راه آسانتر بود؟
واژههای این درس
- بزرگنمایی - اینکه یک عدسی یا میکروسکوپ چیزی را چند برابر بزرگتر نشان میدهد.
- میدانِ دید - دایرهی روشنی که از عدسیِ چشمی دیده میشود.
- پیچ تنظیم - پیچی که صفحه را بالا و پایین میبرد تا تصویر واضح شود.
ایدهی اصلی
با میکروسکوپ همیشه از کمترین بزرگنمایی شروع میکنیم، نمونه را وسطِ میدانِ دید میآوریم و بعد بزرگنمایی را بیشتر میکنیم. بزرگنمایی از ضربِ عددِ دو عدسی به دست میآید.