طبیعی یا مصنوعی؟
به میزِ صبحانه نگاه کنید: یک لیوانِ شیشه‌ای، یک بطریِ پلاستیکیِ آب، یک قاشقِ فلزی، یک دستمال‌کاغذی و یک کاسه‌ی چوبی. کدام‌ها را همان‌طور که هستند در طبیعت پیدا می‌کنید؟ هیچ درختی لیوان نمی‌دهد و هیچ معدنی بطریِ پلاستیکی ندارد. پس این‌ها از کجا آمده‌اند؟
موادِ مصنوعی
در درس «پیش از کاغذ» دیدیم که سنگ، چوب و پنبه موادِ طبیعی‌اند. اما بیشترِ چیزهایی که امروز به کار می‌بریم در طبیعت پیدا نمی‌شوند. آدم‌ها آن‌ها را از موادِ طبیعی می‌سازند؛ گاهی با گرمای زیاد، گاهی با مخلوط کردن و پختن. به این مواد مواد مصنوعی می‌گوییم.
- شیشه را از ماسه می‌سازند. ماسه را آن‌قدر داغ می‌کنند که ذوب شود.
- پلاستیک را از نفتِ خام می‌سازند.
- فولاد را از سنگِ آهن می‌سازند. سنگ را در کوره ذوب می‌کنند تا آهنش جدا شود.
- کاغذ را از چوبِ درخت می‌سازند.
چه چیزی عوض می‌شود؟
وقتی تنه‌ی درخت را می‌بریم و از آن کاسه‌ی چوبی می‌سازیم، چوب هنوز چوب است؛ این کاسه از ماده‌ای طبیعی ساخته شده است. اما وقتی از ماسه شیشه می‌سازیم، ماده‌ی تازه‌ای پیدا می‌شود که نه شکلِ ماسه را دارد و نه ویژگی‌هایش را: شیشه شفاف است و ماسه نه. پس برای اینکه بفهمیم چیزی طبیعی است یا مصنوعی، می‌پرسیم: «آیا این ماده همان‌طور در طبیعت پیدا می‌شود؟»
موادِ مصنوعی زندگی را آسان کرده‌اند، اما ساختنشان انرژی می‌خواهد و بسیاری از آن‌ها، مثلِ پلاستیک، صدها سال در طبیعت می‌مانند و نمی‌پوسند.
در خانه امتحان کنید
- در آشپزخانه ده چیز پیدا کنید.
- برای هر کدام بپرسید: «این ماده همان‌طور در طبیعت پیدا می‌شود؟»
- آن‌ها را در یک جدولِ دوستونه بنویسید: طبیعی و مصنوعی.
- برای هر چیزِ مصنوعی حدس بزنید از کدام ماده‌ی طبیعی ساخته شده است، و حدسِ خود را از یک بزرگ‌تر یا از کتاب بپرسید.
واژه‌های این درس
- مواد مصنوعی - موادی که آدم‌ها از موادِ طبیعی می‌سازند و در طبیعت پیدا نمی‌شوند، مثلِ شیشه و پلاستیک.
- نفت خام - مایعِ تیره‌ای که از زیرِ زمین بیرون می‌آورند و از آن سوخت و پلاستیک می‌سازند.
- سنگ آهن - سنگی که آهن دارد و فلزِ آهن را از آن جدا می‌کنند.
ایده‌ی اصلی
موادِ مصنوعی را آدم‌ها از موادِ طبیعی می‌سازند و ویژگی‌های تازه‌ای دارند. کاغذ یکی از آن‌هاست: ماده‌ای که از چوب ساخته می‌شود.