نمودار خطی
آرش جدولِ گودال‌هایش را به معلم نشان می‌دهد. معلم می‌گوید: «جدولت خوب است، اما اگر آن را به نمودار تبدیل کنی، با یک نگاه می‌فهمی چه خبر است.» آرش پارسال نمودارِ ستونی کشیده بود. این بار معلم از او می‌خواهد نمودارِ دیگری بکشد که برای چیزهایی که پیوسته تغییر می‌کنند بهتر است: نمودار خطی.
کشیدنِ نمودارِ خطی
نمودارِ خطی دو محور دارد:
- محورِ افقی برای چیزی که خودمان تغییر داده‌ایم: بلندیِ رها کردن، بر حسبِ سانتی‌متر.
- محورِ عمودی برای چیزی که اندازه گرفته‌ایم: میانگینِ پهنای گودال، بر حسبِ میلی‌متر.
روی هر محور عددها را با فاصله‌های مساوی می‌نویسیم. بعد برای هر ردیفِ جدول یک نقطه می‌گذاریم: از عددِ بلندی روی محورِ افقی بالا می‌رویم تا به اندازه‌ی پهنا برسیم. مثلاً برای ۵۰ سانتی‌متر تا ۲۴ میلی‌متر بالا می‌رویم. در آخر نقطه‌ها را با خط به هم وصل می‌کنیم.
خواندنِ نمودار
حالا با یک نگاه روند را می‌بینیم: خط رو به بالا می‌رود. یعنی هرچه بلندی بیشتر شود، گودال پهن‌تر می‌شود.
نمودار کارِ دیگری هم می‌کند. آرش تیله را از ۷۵ سانتی‌متر رها نکرده بود. اما می‌تواند از ۷۵ روی محورِ افقی بالا برود تا به خط برسد، و از آنجا به سمتِ محورِ عمودی نگاه کند: حدودِ ۲۷ میلی‌متر. این یک پیش‌بینی است که می‌شود با آزمایش سنجید.
نمودارِ خطی همه‌جا به کار می‌آید: قدِ یک نهال در هفته‌های مختلف، دمای یک لیوان چای که کم‌کم سرد می‌شود، یا وزنِ یک نوزاد در ماه‌های اول.
در خانه امتحان کنید
- یک لیوان چایِ داغ را با کمک یک بزرگ‌تر روی میز بگذارید و یک دماسنجِ آشپزخانه در آن قرار دهید.
- هر پنج دقیقه دما را بخوانید و در یک جدول بنویسید، تا نیم ساعت.
- روی یک کاغذِ شطرنجی، زمان را روی محورِ افقی و دما را روی محورِ عمودی بگذارید و نمودارِ خطی بکشید.
- خطِ شما رو به بالا می‌رود یا رو به پایین؟ دما در دقیقه‌ی هفت و نیم حدوداً چقدر بوده است؟
واژه‌های این درس
- نمودار خطی - نموداری که در آن نقطه‌ها با خط به هم وصل می‌شوند تا تغییرِ یک چیز را همراهِ چیزِ دیگر نشان دهد.
- محور - هر کدام از دو خطِ افقی و عمودیِ نمودار که عددها روی آن نوشته می‌شود.
- روند - جهتی که نمودار در آن پیش می‌رود: رو به بالا، رو به پایین یا صاف.
ایده‌ی اصلی
نمودارِ خطی نشان می‌دهد وقتی یک چیز تغییر می‌کند، چیزِ دیگر چطور تغییر می‌کند. از روی آن روند را می‌بینیم و حتی نقطه‌ای را که اندازه نگرفته‌ایم پیش‌بینی می‌کنیم.